Đài Thiên văn- trường ĐHSP HN.

Thảo luận các kiến thức về Thiên văn học.

Đài Thiên văn- trường ĐHSP HN.

Bài viết chưa xemgửi bởi vinhastro » Thứ 3 Tháng 11 29, 2005 3:53 pm

Giới thiệu về Đài thiên văn khoa Vật lý, ĐHSP Hà Nội

+ Cơ sở vật chất

Đài thiên văn khoa Vật lý ĐHSP Hà Nội là đài thiên văn lớn nhất Đông Dương và cũng là một trong những đài thiên văn quang học lớn của khu vực Đông Nam Á. Hầu hết các trang thiết bị đều được mua từ các nguồn kinh phí phi Chính phủ.

Được trang bị một cách đầy đủ những thiết bị cơ bản, Đài thiên văn có thể đáp ứng được tất cả các yêu cầu cho các mục đích phổ biến, giảng dạy và nghiên cứu thiên văn trong nước.

1.Kính thiên văn

Đài thiên khoa Vật lý được trang bị một kính thiên văn phản xạ lớn 16”LX200 Schmidt-Cassegrain, các kính thiên văn khúc xạ và phản xạ phổ thông khác có đường kính vật kính từ 60 mm đến 120 mm.

- Kính thiên văn phản xạ 16”LX200 MEADE thuộc hệ kính phản xạ Shmidt-Cassegrain. Đường kính gương vật kính 406,4mm, tiêu cự 4064mm (f/10). Kính được thiết kế vừa có thể điều khiển bằng tay, vừa có thể điều khiển chính xác thông qua máy tính với chương trình được lập trình sẵn. Đặc biệt, khi nhập chính xác các số liệu, kính có thể tự điều chỉnh bám theo nhật động hướng chính xác vào đối tượng quan sát theơ thời gian. Nguồn điện sử dụng cho kính là 115V AC. Ống kính lớn đuợc gắn một kính ngắm chuẩn trực 8X50mm.

Bộ phận nâng đỡ kính đuợc gắn một bảng điều khiển với các chức năng khác nhau để kết nối với các thiết bị ngoại vi khác. Thư viện phần mềm đối tượng quan sát được lập trình cho phép kính có thể quan sát 64,359 thiên thể có sẵn, bao gồm:

15,928 sao thuộc catalog SAO (Smithsonian Astrophysical Observatory), tất cả các sao đều sáng hơn sao cấp +7.

12,921 thiên hà thuộc catalog UGC (Uppsala General Catalog)

7840 thiên thể thuộc Catalog NGC (New General Catalog)

5386 thiên thể thuộc Catalog IC (Index Catalog)

21,815 sao biến tinh thuộc Catalog GCVS ( General Catalog of Variable Stars)

351 sao trực chuẩn: dành cho kính LX200

110 thiển thể thuộc Catalog Messier

8 hành tinh lớn trong Hệ Mặt Trời từ Thuỷ Tinh đến Diêm Vương Tinh

Kính được đặt cân bằng theo hệ toạ độ đuờng chân trời có thể quay theo độ cao và độ phương ở các tốc độ khác nhau hoặc quay với tốc độ tự do khi điều khiển bằng tay. Để hạn chế độ rung của kính do người quan sát trong suốt qúa trình quan sát, một hệ thống sàn đứng thực hiện các thao tac quan sát đượcthiết kế tách rời khỏi trục nâng đỡ kính.

Bảo vệ và che chở kính là một hệ thống mái vòm bán cầu kim loại không bị ô xi hoá có lót xốp cách nhiệt . Hệ thống này có thể xoay tròn hai chiều theo phương của mặt phẳng chân trời và được điều khiển bởi các motor điện 3 pha.

Để đảm bảo và giữ cho hệ thống kính không bị ảnh hưởng nhiều bởi nhiệt độ (sự giãn nở của vật kính bởi nhiệt độ...). Đài quan sát còn được lắp đặt các thiết bị làm lạnh để giữ cho nhiệt độ trong phòng luôn ổn định.

Kính 16”LX200 là loại kính amateur lớn nhất thế giới hiện nay và cũng là lại kính chuyên nghiệp lớn của khu vực Đông Nam Á. Hầu hết các quan sát thiên văn của Đài thiên văn khoa Vật lý đều được thực hiện bởi kính này.

Ngoài ra, để đáp ứng nhu cầu học tập và tìm hiểu bầu trời, Đài thiên văn còn được trang bị các kính thiên văn khúc xạ và phản xạ phổ thông: kính thiên văn chiết quang FS (D:120mm, F:820mm); kính thiên văn chiết quang VIXEN-PRL (D:60mm, F:910mm) và các kính khúc xạ và phản xạ khác.... Những kính thiên văn phổ thông này rất cơ động và thuận tiện cho việc tổ chức các quan sát ngoài trời hoặc buổi picnic quan sát ngoại khoá.

2.Thiết bị phụ trợ

Để có được những quan sát toàn diện, Đài thiên văn còn được trang bị các filter lọc như: filter lọc alpha hoạt động trên dải bước sóng hẹp phát ra bởi các nguyên tử Hydro cho phép chúng ta quan sát chi tiết bề mặt Mặt Trời và các hoạt động của nó (tai lửa, vết sáng...); filter màu dùng cho việc chụp ảnh qua CCD...

Không chỉ dừng ở các quan sát phổ biến thiên văn. Với các thiết bị chyên dụng được trang bị, có thể tiến hành các hoạt động chụp ảnh để cung cấp những tư liệu vừa có tác dụng phục vụ các mục đích giáo dục , vừa là những nguồn tư liệu khoa học có giá trị thực tiễn. Được trang bị bởi thiết bị chụp ảnh CCD cho phép chúng ta làm quen và chụp đuợc những bức ảnh về vũ trụ theo phương pháp hiện đại mà hầu hết các trung tâm quan sát trên thế giới đang áp dụng. Ngoài ra, với các máy ảnh cơ và số được trang bị, chúng ta vẫn tiến hành áp dụng phương pháp chụp ảnh truyền thống tuỳ theo các mục đích cụ thể.

3. Hệ thống máy tính

Đài thiên văn cũng được trang bị đầy đủ các máy tính phục vụ các công việc và chức năng cụ thể: máy tính chuyên dùng cho điều khiển kính thiên văn và chụp ảnh thiên văn qua CCD; máy tính để phổ biến thiên văn với các chương trình nạp sẵn; máy tính sử dụng cho các hoạt động chuyên môn như xử lý số liệu, mô phỏng,...

Hệ thống máy tính này đều được kết nối internet để các nhà thiên văn có thể cập nhật thông tin thiên văn trên thế giới, cũng như thực hiện các công việc trao đổi đối ngoại...

4.Thư viện

Thư viện của Đài thiên văn gồm thư viện sách và thư viện phần mềm. Thư viện sách gồm các sách phổ bến cũng như chuyến sâu về thiên văn của nước ngoài, các tạp chí thiên văn định kỳ. Hầu hết các sách này được tài trợ từ những cá nhân và tổ chức thiên văn nước ngoài.

Thư viện phần mềm tập hợp các đĩa chương trình chuyên dụng cho nghiên cứu cũng như phục vụ phổ biến và giảng dạy thiên văn.

Ngoài ra, thư viện còn có các tranh ảnh, bản đồ sao để phổ biến và giảng dạy thiên văn.

+ Mục đích nghiên cứu khoa học

Nói đến nghiên cứu thiên văn học ở nước ta nhiều người cho là xa lạ, ngoài khả năng. Nhưng không, điều đó lại hoàn toàn có thể. Thứ nhất, các ngành cụ thể của thiên văn học rất đa dạng (vũ trụ học, thiên văn học sao, thiên văn Mặt Trời, thiên văn học ngoài thiên hà, thiên văn hành tinh...). Trong đó, có những ngành không đòi hỏi phải có những yêu cầu cao về kỹ thuật và công nghệ. Thứ hai, khả năng thiết bị hiện tại của chúng ta hoàn toàn có thể đáp ứng được các yêu cầu của việc tham gia nghiên cứu một số ngành cụ thể trong lĩnh vực thiên văn rộng lớn. Thứ ba, trong những năm gần đây, chúng tôi đã xây dựng được các mối quan hệ quốc tế cho phép tham gia vào một số chương trình nghiên cứu toàn cầu dành cho các nước phát triển và đang phát triển như dự án HOU...

Vậy, với cơ sở vật chất hiện có, chúng tôi có thể tham gia được những nghiên cứu gì? Ở đây xin phép trình bày một cách sơ lược.

1.Trắc quang UBV

Sử dụng kính 16”LX200 với các filter lọc để thực hiện phép trắc quang UBV từ đó khảo sát màu sắc và nhiệt độ của sao theo những vùng bước sóng chọn lọc trong phổ sao.

2.Tham gia chương trình tìm kiếm sao mới và siêu sao mới

Với kính 16”LX200, CCD ST-7 và các thiết bị phụ trợ có thể tham gia các chương trình tìm kiếm sao mới và siêu sao mới trong thiên hà cũng như ngoài thiên hà. Trong thiên hà của chúng ta, chúng tôi có thể tiến hành chụp ảnh các đám sao có tuổi tương đối già như các đám sao cầu, một sốđám sao khác nằm xa đĩa thiên hà của chúng ta... Sở dĩ chon những đối tượng này bởi tuổi của các ngôi sao ở đó tương đối lớn, rất nhiều ngôi sao đang ở giai đoạn cuối trong quá trình tiến hoá của nó. Hơn nữa, với sự phân bố sao ở mật độ cao có thể xảy ra các va chạm và hợp nhất các sao cũng là nguyên nhân tạo nên những vụ bùng sáng giống như một sao mới. Và cuối cùng, cũng với mật độ phân bố sao cao, chúng tôi có thể tién hành chụp ảnh toàn bộ úam sao để xác suất phát hiện cao hơn.

Đối với các sao mới và siêu sao mới xảy ra ở ngoài thiên hà,chúng tôi có thể tiến hành chụp ảnh các thiên hà. Nếu có siêu sao mới, có thể phát hiện bằng cách so sánh các bức ảnh chụp ở những thời gian kíac nhau.

Thực tế, trên thế giới có rât nhiều đài thiên văn với các kính thiên văn nhỏ hơn kính của chúng ta, phần lớn là của các nhà thiên văn nghiệp dư đã tham gia vào chương trình tìm kiếm sao mới và siêu sao mới. Đã có rất nhiều sao mới và siêu sao mới được phát hiện kịp thời. Như chúng ta đã biết ,các kính thiên văn lớn trên thế giới được xây dựng chủ yếu đáp ứng các yêu cầu nghiên cứu cụ thể.Tất nhiên, có một số đài thiên văn được xây dựng chuyên để tìm kiếm sao mới và siêu sao mới. Các nhà thiên văn viết tờ trình nói rõ mục đích và đối tượng quan sát, thời gian quan sát. Thứ nhất là mục đích phần lớn không chủ động tìm kiếm sao mới và siêu sao mới, mà các nhà thiên văn tập trung quan sát và tìm kiếm đói tượng cụ thể trong đề tài nghiên cứu của mình. Thứ hai, do thời gian hạn ché. Vì vậy, các đài thiên văn chuyên nghiệp nhỏ và các đài thiên văn nghiệp dư thường có thời gian quan sát tự do hơn. Đồng thời, không cho phép nghiên cứu những đối tượng nằm ngoài khả năng của thiết bị, mà chỉ có các kính chuyên nghiệp lớn mới có thể thực hiện được. Do đó, hầu hết các sao mới và siêu sao mới được phát hiện bởi các đài thiên văn chuyên nghiệp nhỏ hoặc các đài thiên văn nghiệp dư.

Với thiết bị hiện có, chúng tôi hoàn toàn có thể tham gia vào các chương trình tìm kiếm sao mới và siêu sao mới trong vũ trụ.

2.Quan sát và tìm kiếm các biến tinh

Trong thư viện phần mềm của kính phản quang 16”LX200 có thể cho phép quan sát được rất nhiều biến tinh. Ngoài ra, bằng việc trắc quang và thông qua chụp ảnh qua CCD ST-7 chúng tôi có thể tham gia vào chương trình trắc quang và tìm kiếm các biến tinh trong Dải Ngân Hà cũng như việcphân loại các biến tinh. Công việc này dễ dàng hơn việc chụp ảnh để tìm kiếm các sao mới và siêu sao mới. Cái khó khăn đối với chúng tôi nếu tham gia vào chương trình này là điều kiện quan sát. Thứ nhất là do sự ô nhiễm ánh sáng công nghiệp và không khí ở hà Nội. Thứ hai, nước ta nằm trong vùng nhiệt đới, gần xích đạo không thuận lợi cho các quan sát quang học.

4.Tìm kiếm các tiểu hành tinh, thiên thạch gần Trái Đất

Khả năngcủa kính 16”LX200 hoàn toàn có thể cho phép tham gia và các chương trình tìm kiếm các tiểu hành tinh,thiên thạch gần Trái Đất hoặc trong vành đai tiểu hành tinh. Chúng tôi có thể tiến hành chụp ảnh qua CCD tại một vùng trời nào đó ở những thời điểm khác nhau. Trên thế giới đã có rất nhiều đài thiên văn chuyên nghiệp nhỏ và các đài thiên văn nghiệp dư trang bị với kính thiên văn bằng hoặc nhỏ hơn kính thiên văn của chúng ta đã tham gia vào các chương trình như thế này và đã đạt được những kết quả khả quan. Đã có những tiểu hành tinh mới được thông báo từ các đài thiên văn như thế này. Có những tiểu hành tinh, thiên thạch được phát hiện từ các kính chuyên nghiệp lớn, nhưng phần lớn là vô tình trong khi mục đích quan sát là một đối tượng khác.

5.Tìm kiếm các sao chổi

Thời gian gần đây,có rất nhiều sao chổi lạ được phát hiện bởi các đài thiên văn chuyên nghiệp nhỏ và các đaì nghiệp dư. Phương pháp và cách thức được tiến hành giống như việc tìm kiếm các tiểu hành tinh, thiên thạch gần Trái Đất. Khả năng của thiết bị hoàn toàn có thể đáp ứng được mục đích này.

6.Tìm kiếm các hành tinh ngoài Hệ Mặt trời

Để phát hiện các hành tinhngoài hệ mặt trời khôngphải chỉ thực hiệnđược với những viễn vọng kính lớn trên thế giới. Với kính 16”LX200 của chúng ta hoàn toàn có thể tham gia vào chương trình này. Thông qua việc trắc quang, phân tích ánh sáng của sao sẽ cung cấp những thông tin về sự biến thiên độ sáng biểu kiến của sao theo quy luật (loại trừ trường hợp các biến tinh). Từ đó gợi ý sự tồn tại của các hệ sao hôi , hoặc hệ sao chùm. Các phân tích có thể cho chúng ta nhậnbiết về sự tồn tại của hệ sao và rất có thể một trong các sao đồng hành là các sao nguội, hoặc hành tinh. Tính dến hiện tại đã có vài trường hợp khẳng định sự tồn tại của hành tinh ngoài hệ Mặt trời thông qua các quan sát được thực hiện với kính viễn vọng có độ mở tự do nhỏ hơn 16 inches. Trong đó, có trường hợp phát hiểna hành tinh ngoài hệ Mặt Trời bởi một nhà thiên văn Mỹ vào đầu tháng 7/2005. Nhà thiên văn này đã sử dụng viễn kính 14 inches thuộc hệ kính Schidt_Cassegrain và SBIG CCD để tiến hành trắc quang sao.

7.Quan sát Mặt Trời

Với hệ kính giao thoa vô tuyến được các nhà khoa học Pháp tặng nhân dịp nhật thực toàn phần xảy ra tại Phan Thiết ngày 24/10/1995.. Các kính chiết quang và hệ thóng filter lọc alpha và các filter lọc chuyên dụng khác. Chúng tôi có thể chụp ảnh, để phân tích và đánh giá các hoạt động của Mặt Trời. Các thiết bị này vẫn phát huy tác dụng đối với các nghiên cứu Mặt Trời.

8.Xây dựng các chương trình mô phỏng, giải các bài toán thiên văn

Chúng tôi có thể tham gia viết và khai thác các phần mềm trong việc giải quyết các vấn đề thiên văn như các bài toán về cấu trúc sao ổn định và không ổn định, mà nhà khoa học Hoàng Chí Thiêm đã thực hiện và thu được kết quả khá phù hợp được các nhà khoa học nước ngoài đánh giá cao. Trong thời gian này, chúng tôi cũng đang hợp tác với một số giáo sư ở các trường ĐH Mỹ để download và sử dụng các chương trình phần mềm mà họ cung cấp. Đây có thể là một hướng mới rất hiệu quả trong nghiên cứu vật lý thiên văn lý thuyết ở nước ta.

9.Tham gia dự án HOU (Hands-On Universe)

Đây là một dự án dành cho học sinh các trường phổ thông trung học, sinh viên trên toàn thế giới sử dụng và phân tích các hình ảnh được chụp từ các đài thiên văn lớn trên thế giới và từ các đài thiên văn được xây dựng chỉ dành riêng cho chương trình HOU. Đồng thời, có thể sử dụng mạng kính thiên văn tự động được xây dựng ở nhiều nước trên thế giới thông qua internet.

Tham gia dựn án HOU có thể cho phép tìm kiếm các tiểu hành tinh, các thiên thạch gần Trái Đất, sao mới, siêu sao mới,... Hơn nữa, dự án HOU còn mang lại một mục đích giáo dục rất lớn trong việc phổ biến và giảng dạy thiên văn trên toàn cầu. Đặc biệt là đối với các nước đang phát triển như chúng ta.

Năm 2002, trong sự hợp tác giáo dục giữa ĐHQG Hà Nội và Đại học Pierre và Marie Curie, Đài thiên văn Paris đã tổ chức lớp học “Thiên văn vật lý và vật lý môi trường”. Giáo sư L. Melchior đã giới thiệu về dự án HOU. Chúng tôi đã được giáo sư giảng dạy cách xử lý một số bài toán về xác định các vệ tinh của Sao Mộc, tìm kiếm các sao mới và siêu sao mới, biến tinh và một số vấnđề khác. Sau đó, giáo sư có bàn về việc Việt nam tham gia vào dự án HOU quốc tế. Giáo sư đã đặt tên cho Việt Nam trong các nước thành viên tham gia chương trình HOU là VN-HOU. Đã có vài lần chương trình HOU tổ chức hội thảo quốc tế ở các nước, gần đây là ở Pais. Họ cũng đã mời Việt Nam tham dự. Nhưng do vướng mắc và chưa chuẩn bị tốt một vài thủ tục nên chưa tham gia được. Chúng tôi hy vọng rằng, trong thời gian tới, chúng ta có thể tham gia vào chương trình HOU.
Vinh và prof Phường mới chụp được mấy bức ảnh thiên văn hay hay, xin post lên đây bức ảnh về Mặt Trăng để các bạn cùng xem cho zui.
Bạn không được cấp phép để xem tập tin đính kèm trong bài viết này.
Hình đại diện của thành viên
vinhastro
Thành viên mới
Thành viên mới
 
Bài viết: 1
Ngày tham gia: Thứ 3 Tháng 10 18, 2005 8:23 am

Bài viết chưa xemgửi bởi khach » Thứ 4 Tháng 11 30, 2005 12:26 am

ẢNh đẹp quá nhỉ, các GS chụp qua CCD hay gẵn trực tiếp máy ảnh làm thị kỉnh.
Hình đại diện của thành viên
khach
Thành viên nhiệt tình
Thành viên nhiệt tình
 
Bài viết: 423
Ngày tham gia: Thứ 6 Tháng 3 11, 2005 12:04 pm

Bài viết chưa xemgửi bởi D.Phuong » Thứ 4 Tháng 11 30, 2005 8:09 am

Hi bác Vinh, cùng toàn thể họ tộc nội ngoại của diễn đàn VLSP.
Những bức ảnh đó chủ yếu là bác Vinh nhà ta chụp. Nói nhỏ với bà con, bác Vinh không chỉ chụp ảnh thiên văn đẹp mà chụp ảnh các thiếu nữ cũng đẹp lắm. <o>
Ai muốn chụp, đăng ký với Phường , mình sẽ lập danh sách, và sắp xếp thời gian bác Vinh nhà ta bấm máy.
CHụp qua máy kỹ thuật số, gắn sau thị kính 26 mm.(Bác Vinh bức ảnh này mình chụp qua kính LX200 hay Takahashi-FS nhi?).
Hôm đó hai anh em overnight chụp ảnh Moon và các hành tinh. Muỗi trên tầng 5 to đúng bằng cái bánh bao!!!
Có nhiều bức ảnh đẹp về thiên văn được bác Vinh chụp qua CCD với kính của cả ta lẫn Tây đẹp lắm. Hôm nào sẽ post cho bà con nhé!
NAM NHI ĐẠI TRƯỢNG PHU
KHÔNG VÌ CHUYỆN NHI NỮ THƯỜNG TÌNH MÀ LÀM HỎNG ĐẠI CUỘC
Hình đại diện của thành viên
D.Phuong
Thành viên mới
Thành viên mới
 
Bài viết: 8
Ngày tham gia: Thứ 3 Tháng 5 10, 2005 2:19 am

Bài viết chưa xemgửi bởi Mask » Thứ 4 Tháng 11 30, 2005 9:59 am

D.Phuong đã viết:Muỗi trên tầng 5 to đúng bằng cái bánh bao!!!


Kiểu này phải tuyên truyền bà con bỏ nuôi gà chuyển qua nuôi muỗi nhỉ :D
Hỏi thế gian tình là chi chi!!!???
Hình đại diện của thành viên
Mask
Thành viên nhiệt tình
Thành viên nhiệt tình
 
Bài viết: 107
Ngày tham gia: Thứ 3 Tháng 11 15, 2005 6:24 am

Bài viết chưa xemgửi bởi hell » Thứ 5 Tháng 12 01, 2005 2:26 pm

Hôm đó hai anh em overnight chụp ảnh Moon và các hành tinh


Hôm nào các bác post mấy cái ảnh về các hành tinh lên nhá (Moon thì được xem cũng khá nhìu rồi mờ ).Mà có chụp được ảnh màu ko hả bác????
Vẫn là Ta
Chú Ruồi sung sướng
Sống xứng đáng
Chết chẳng vấn vương


Sống là để khỏi chết chứ ko phải để làm anh hùng (Godfather)
Hình đại diện của thành viên
hell
Thành viên nhiệt tình
Thành viên nhiệt tình
 
Bài viết: 477
Ngày tham gia: Chủ nhật Tháng 3 13, 2005 1:11 pm

Bài viết chưa xemgửi bởi X-force » Thứ 5 Tháng 12 01, 2005 2:32 pm

điều đáng nói ở đây là ta tự chụp đươc.Các bác giới thiệu chi tiết cách chụp và các thông số hệ quang học sử dụng để chụp cho bà con biết với ! 8-)
Hút thuốc lá rất có hại cho sức khoẻ!!!
Hình đại diện của thành viên
X-force
X - Force
 
Bài viết: 146
Ngày tham gia: Thứ 2 Tháng 4 11, 2005 5:32 pm

Bài viết chưa xemgửi bởi lucgiac_muadong » Chủ nhật Tháng 4 30, 2006 2:20 pm

( bài của vinhastro)

Để thưởng thức, đồng thời tìm hiểu chi tiết hơn về các thiên thể trên bầu trời chúnh ta hãy cùng nhau khám phá với những chiếc kính thiên văn phổ thông. Kính thiên văn phổ thông là những kính thiên văn nhỏ có đường kính vật kính từ 50mm đến 30cm. Với công cụ này các bạn yêu thích thiên văn có thể nhìn sâu hơn vào vũ trụ để khám phá nhiều điều thú vị.

Còn chần chừ gì nữa. Chúng ta hãy hướng ống kính vào thiên thể.

Sau đây nhóm chúng tôi trình bày những hiện tượng trong vũ trụ mà các thiết bị của Phòng Thiên văn có thể quan sát phục vụ cho quá trình tìm hiểu bầu trời của sinh viên khoa Vật Lý, ĐHSP Hà Nội:

Hiện tại, chúng ta đã có giáo trình cụ thể giảng dạy thiên văn trong các trường ĐH, CĐSP trong cả nước. Các hiện tượng thiên văn đề cập trong giáo trình rất phong phú. Việc kết hợp giữa giảng dạy và thực hành quan sát sẽ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức một cách trực quan và sâu sắc hơn.

Như đã nói, với hầu hết các hiện tượng thiên văn được đề cập trong giáo trình, các thiết bị của chúng ta hoàn toàn có thể quan sát đựơc. Và ở đây, chúng tôi xin trình bày một cách tóm tắt một số nội dung:

1.Tìm hiểu Mặt Trời

Mặt trời là ngôi sao gần chúng ta nhất, là phòng thí nghiệm tuyệt vời từ đó cho phép hiểu được các quá trình vât lý diễn ra trên tất cả các sao khác trong vũ trụ. Vì vậy, trong các giáo trình thiên văn bao giờ cũng dành hẳn một chương nói về Mặt Trời. Những tính chất chủ yếu được đề cập đó là: Sự tự quay của Mặt Trời, các hoạt động của nó: vết đen, vết sáng, tai lửa...

Để giúp các em sinh viên tìm hiểu Mặt Trời, chúng tôi sử dụng các kính chiết quang và filter lọc. Vì Mặt Trời rất sáng, sử dụng kính 16”LX200 sẽ không đem lại hiệu quả tốt đồng thời lại có thể làm hư hại cho thiết bị.

a.Quan sát các hoạt động của Mặt Trời

+ Vết đen: Với kính PRL-VIXEN, FS.. có thể quan sát rất rõ vết đen và cấu trúc của vết đen cũng như sự phân bố thành nhóm của các vết đen trên bề mặt Mặt Trời với độ phân giải tốt và độ an toàn cao. Có hai phương pháp mà chúng tôi áp dụng giúp sinh viên quan sát vết đen là phương pháp trực tiếp và phương pháp gián tiếp.

Phương pháp trực tiếp là hướng kính thiên văn về phía Mặt Trời. Trước thị kính có lắp một filter lọc chuyên dụng. Các em sinh viên có thể đặt mắt sau thị kính để quan sát. Với các thị kính khác nhau cho phép thay đổi độ phóng đại. Phương pháp này có ưu điểm là quan sát trực tiếp , độ phân giải cao, hình ảnh rõ nét. Có nhược điểm là chỉ từng người quan sát lần lượt . Thường thì mỗi nhóm quan sát gồm vài chục sinh viên nên rất mất thời gian.

Phương pháp gián tiếp là hướng kính thiên văn về phiá Mặt Trời. Sau đó hứng hình ảnh của Mặt Trời qua thị kính trên một màn quan sát. Điều chỉnh thiết bị sao cho hình ảnh của Mặt Trời hiện rõ nhất trên màn ảnh. Phương pháp này có ưu điểm là nhiều sinh viên có thể quan sát cùng một lúc, người hướng dẫn có thể chỉ trực tiếp lên màn ảnh để giải thích. Nhược điểm là độ phân giải thấp hơn, hình ảnh mờ hơn so với phương pháp trực tiếp.

Quan sát ở độ phóng đại nhỏ (khoảng 30X đến 50X) sẽ giúp sinh viên nhận biết được sự phân bố của các vết đen trên bề mặt Mặt Trời. Chẳng hạn, quan sát trong nhiều ngày sẽ thấy các vết đen thường xuất hiện ở khu vực gần xích đạo Mặt Trời và thường xuất hiện thành từng cặp. Nhưng để giúp sinh viên quan sát chi tiết hơn, chúng tôi sử dụng các thị kính có tiêu cự và thị trường nhỏ hơn. Vì vết đen không phải là hoàn toàn đen. Do tương phản với vùng xung quanh sáng chói của Mặt Trời có nhiệt độ cao hơn khoảng 5800K nên mắt chúng ta cảm nhận nó có màu đen. Thực ra, nhiệt độ của vết đen cũng rất cao, khoảng 4500K. Khi sử dụng các thị kính có độ phóng đại lớn hơn (khoảng 80X đến 100X) sẽ giúp sinh viên quan sát được cấu trúc vết đen. Ví dụ, với độ phóng đại này, cấu trúc của vết đen có hai vùng rõ rệt: vùng trung tâm tối đen và vùng bao ngoài có cấu trúc hình sợi gọi là vùng nửa tối.



+ Tai lửa, vết sáng: Để quan sát được tai lửa, vết sáng, chúng tôi sử dụng filter lọc chuyên dụng, filter alpha. Vì thành phần chủ yếu trên Mặt Trời là Hydro, nên quan sát dải sóng hẹp (vạch alpha) trong phổ Hydro sẽ cho phép chúng ta quan sát chi tiết hơn các hoạt động của Mặt Trời. Filter alpha có hai loại: một loại lắp trước vật kính và một loại lắp sau vật kính và trước thị kính. Ở đây chúng tôi có loại lắp sau vật kính. Với filter alpha này, chúng tôi có thể tiến hành chụp ảnh hoặc quan sát trực tiếp. Hình ảnh Mặt Trời khi quan sát hoặc chụp ảnh qua filter alpha sẽ cho thấy các hoạt động khác của Mặt Trời mà các filter lọc bình thường không thể quan sát được. Các hoạt động đó như tai lửa, vết sáng, hạt gạo...



ảnh bên trái: Mặt trời được chụp bởi vệ tinh SOHO. ảnh bên phải: Mặt trời nhìn qua filter lọc alpha

Khi Mặt trời hoạt động mạnh, chúng tôi có thể chụp ảnh làm tài liệu để hướng dẫn sinh viên, hoặc có thể cho sinh viên quan sát trực tiếp.

b.Quan sát sự tự quay của Mặt Trời

Để chứng minh sự tự quay của Mặt trời cho sinh viên bằng quan sát. Chúng tôi sử dụng filter lọc dùng để quan sát vết đen . Thứ nhất, chọn ngày mà trên Mặt Trời xuất hiện nhiều vết đen lớn. Bởi vì các vết đen này có thể tồn tại hàng tuần, thậm chí hơn một tháng. Thứ hai, phải quan sát liên tục trong một vài ngày. Tiến hành chụp ảnh hoặc quan sát trong nhiều ngày, sinh viên có thể thấy vị trí của các vết đen thay đổi có quy luật trên bề mặt Mặt Trời. Như vậy có nghĩa là Mặt Trời đang tự quay.

2.Quan sát Mặt Trăng

Để quan sát Mặt Trăng, chúng tôi sử dụng tất cả các kính chiết quang và phản quang. Thậm chí, kính 16”LX200 cũng được sử dụng để đáp ứng nhu cầu quan sát


a.Tìm hiểu các đặc điểm địa hình trên bề mặt Mặt Trăng

Quan sát các đặc điểm địa hình trên bề mặt Mặt Trăng cho phép sinh viên hình dung được những va chạm trong vũ trụ cũng như các cấu trúc địa hình tương tự trên các hành tinh và vệ tinh trong Hệ Mặt Trời.

Với các kính chiết quang đương kính vật kính từ 60mm đến 120mm, ở độ phóng đại thấp (khoảng 30X), các sinh viên có thể quan sát rất rõ các đặc điểm địa hình trên bề mặt Mặt Trăng. Đối với kính phản quang 16”LX200 có thể quan sát chi tiết bề mặt Mặt Trăng ở độ phân giải rất cao. Sau đó có thể thay đổi độ phóng đại khác nhau 50X, 80X, 100X, 200X...để phù hợp với các mục đích quan sát cụ thể.


ảnh bên trái: Bức tường thẳng ( The Straight Wall) có màu tối lúc Mặt trời mọc trên bề mặt Mặt Trăng. ảnh bên phải: 15 ngày sau, ánh sáng mặt trời lặn chiếu sáng nên nó có màu sáng

+ Đặc điểm thứ nhất là các vùng tối, sáng phân bố trên bề mặt Mặt Trăng. Bằng mắt thường chúng ta cũng dễ dàng nhận biết được chúng. Tuy nhiên, với kính thiên văn, các sinh viên có được cái nhìn cận cảnh rõ nét hơn rất nhiều. Những vùng tối là những vùng có địa hình tương đối bằng phẳng, ít núi lửa, hố tròn và thấp hơn địa hình xung quanh. Những vùng này gọi là biển. Sử dụng kính 16”LX200, các em sinh viên có thể phát hiện ra những vùng tối hơn do địa hình trũng hoặc các đường mảnh nhỏ hẹp có hình sợi chạy lòng vòng giống như những dòng sông nứt nẻ. Ngược lại, những vùng sáng còn lại có kết cấu địa hình cao hơn và ghồ ghề hơn chứa nhiều các hố tròn lớn nhỏ, các dãy núi hình vòng, hẻm núi và các dãy núi chạy dài.

b.Quan sát các dãy núi hình vòng: ở độ phóng đại thấp từ 30X đến 60X, sẽ giúp sinh viên quan sát được toàn cảnh Mặt Trăng. Từ đó các sinh viên có thể tự rút ra kết luận trong sự khác biệt về địa hình giữa bán cầu Bắc và bán cầu Nam của Mặt Trăng, cũng như sự khác biệt trong sự phân bố của các dãy núi hình tròn, các miệng hố thiên thạch ở cả hai bán cầu.




Miệng hố Plato nằm phía bắc của biển Imbrium. Phía phải của nó là thung lũng Alpine cắt xuyên qua dãy núi Alps.

Tăng độ phóng đại của kính lên 80X, 150X hoặc hơn nữa tuỳ thuộc vào khả năng của kính, sinh viên có thể quan sát kỹ cấu trúc các miệng hố tròn. Đó là những hố thiên thạch, núi lửa và các dãy núi hình tròn. Với kính 16”LX200, có thể quan sát rõ các ngọn núi, núi lửa nằm ở tâm các dãy núi tròn. Ngoài ra có thể quan sát rõ các miệng hố trẻ nằm chồng lên các miệng hố thiên thạch có tuổi già hơn.




Ảnh bên trái: Miệng hố Clavius (đường kính 210 km) ở phí Nam của Mặt Trăng. Ảnh bên phải: miệng hố Copernicus.

Vào những ngày Trăng tròn, với độ phóng đại nhỏ, các em sinh viên có thể quan sát thấy một vùng sáng ở trung tâm có một miệng hố tròn nhỏ, rìa có cấu trúc hình nhẫn, toả ra xung quanh các đặc điểm có cấu trúc dạng sợi. Đó chính là miệng hố Tycho. Ngoài ra còn có thể quan sát được rất nhiều các miệng núi lửa và đặc điểm khác nữa của Mặt Trăng.





Ảnh bên trái: Miệng hố Copernicus. Ảnh bên phải: Khu vực biển Nectaris với các miệng hố Theophilus (trên), Cyrillus (giữa), và Catharina (dưới cùng).

Để tìm hiểu các đặc điểm địa hình của Mặt Trăng qua kính thiên văn phổ thông, chúng tôi tổ chức quan sát vào các ngày từ 7-10 Âm lịch hoặc 19-23 Âm lịch. Khi đó, ánh sáng của Mặt Trời không chiếu thẳng góc với bề mặt Mặt Trăng theo phương quan sát mà tạo một góc nghiêng nào đó. Và như thế, các dãy núi sẽ để lại những cái bóng trên bề mặt Mặt Trăng làm cho chúng ta thấy rõ chúng.

c.Hiện tượng trăng che sao

Đây là hiện tượng phổ biến thường xuyên quan sát được. Mặt Trăng chuyển động trên quỹ đạo và vạch lên trên nền trời một đường gọi là bạch đạo. Khi bắt đầu đi qua một ngôi sao, ngôi sao đó liền biến mất một cách đột ngột. Sau khi đi qua, ngôi sao đó lại xuất hiện một cách đột ngột.

Đây là một hiện tượng rất lý thú. Qua hiện tượng này có thể giúp sinh viên nhận biết được Mặt Trăng không có khí quyển. Để dễ nhận biết được hiện tượng, chúng tôi sử dụng các kính chiết quang và cả kính phản quang 16”LX200 để sinh viên quan sát.

Hiện tượng khi ngôi sao bắt đầu bị che khuất hoặc ra khỏi đĩa Mặt Trăng. Nếu trên Mặt Trăng có khí quyển, ánh sáng của ngôi sao sẽ bị thay đổi cả về cường độ và màu sắc trước khi bị che khuất hoặc sau khi đi ra khỏi đĩa Mặt Trăng do bị khí quyển của Mặt Trăng hấp thụ. Cụ thể là ngôi sao bị mờ đi và ánh sáng của nó chuyển sang màu vàng hoặc đỏ hơn. Ngược lại, nếu bề mặt Mặt Trăng không có khí quyển , ngôi sao sẽ xuất hiện và biến mất một cách đột ngột mà không có bất cứ một sự thay đổi nào có thể cảm nhận được bằng mắt thường khi nhìn qua kính thiên văn phổ thông.



3.Sử dụng kính thiên văn để quan sát các hành tinh

Với các kính thiên văn và các thiết bị phụ trợ hiện có, chúng tôi có thể hướng dẫn các sinh viên tiến hành quan sát về các hành tinh để chứng minh các tính chất mà các em đã được học trong giáo trình như: chuyển động của các hành tinh xung quanh Mặt Trời; sự tự quay của các hành tinh; chuyển động của các vệ tinh xung quanh hành tinh; chuyển động biểu kiến của các hành tinh trên nền sao; đặc điểm của các hành tinh: pha Sao Kim, Sao Thổ và hệ thống vành của nó, các cực băng của Sao Hoả, các dải mây và các đặc điểm chi tiết trên bề mặt Sao Mộc...

a.Sự thay đổi pha của Sao Kim

Quan sát pha và sự thay đổi pha của Sao Kim sẽ giúp sinh viên chứng minh bằng quan sát: Sao Kim là một hành tinh trong Hệ Mặt Trời, quỹ đạo chuyển động của Sao Kim nằm trong quỹ đạo của Trái Đất. Các kính phản quang và chiết quang của chúng tôi hiện có đều có thể thực hiện các quan sát rất tốt pha và sự thay đổi pha của sao Kim. Sinh viên có thể trực tiếp quan sát qua kính thiên văn và sau đó ghi lại các đặc đỉêm pha quan sát được. Hoặc, vì sao Kim rất sáng, chúng tôi có thể chụp ảnh bằng các film ảnh bình thường qua kính thiên văn rồi cho các em phân tích các bức ảnh đó. Quan sát và chụp ảnh sao Kim sẽ thấy các pha của sao Kim thay đổi cũng giống như sự thay đổi pha của Mặt trăng.Qua các kiến thức đã học, sinh viên có thể suy ra tính chất chuyển động của sao Kim từ quan sát. Chẳng hạn, từ quan sát, các em sinh viên sẽ thấy đừơng kính ảnh biểu kiến của pha càng khuyết sẽ lớn hơn đường kính biểu kiến của pha ít khuyết hơn. Như vậy các em có thể kết luận: pha càng khuyết thì Sao Kim càng gần Trái Đất . Rồi từ các pha quan sát được, sinh viên cũng có thể nhận biết được khi nào Sao Kim đang tiến gần về Trái Đất , khi nào đi xa Trái Đất...





Sự thay đổi pha của Sao Kim (bên trái). Pha của Sao Thuỷ (bên phải)


b.Quan sát sự chuyển động của các vệ tinh xung quanh hành tinh: Để chứng minh bằng quan sát một số hành tinh trong Hệ Mặt Trời có các vệ tinh quay xung quanh, chúng tôi chọn hai đối tượng là Mộc Tinh và Thổ Tinh. Lý do bởi vì: Thứ nhất, đây là hai hành tinh lớn điển hình với nhiều vệ tinh. Thứ hai, do thiết bị của chúng tôi chỉ có thể cho phép quan sát rõ các vệ tinh của hai hành tinh này.

Để quan sát rõ các vệ tinh của hai hành tinh này , đối với các kính chiết quang, chúng tôi sử dụng ở độ phóng đại thấp khoảng 40X đến 60X. Đặc biệt đối với kính phản quang 16”LX200, do thị trường lớn, độ mở tự do lớn, chúng tôi có thể để ở độ phóng đại cao hơn (khoảng 100X đến 160X) để cho kết quả quan sát tốt.


Sao Mộc và các vệ tinh Io, Ganymede, Europe, Callisto


Đối với sao Mộc, 4 vệ tinh Io, Ganymede, Europe, Callisto đều rất sáng. Trong đó, riêng vệ tinh Io có cấp sao +4.8 có thể quan sát bằng mắt thường trong điều kiện quan sát cực tốt. Trong kính thiên văn, các vệ tinh này tập trung trên một dải dài. Để giúp sinh viên nhận thấy được chuyển động của chúng xung quanh Sao Mộc, chúng tôi cho quan sát trong những khoảng thời gian cách nhau vài giờ. Do chu kỳ chuyển động của các vệ tinh này xung quanh sao Mộc là rất nhanh nên hoàn toàn có thể nhận thấy rõ sự thay đổi vị trí tương đối so với Sao Mộc sau khoảng thời gian là vài giờ. Để chính xác hơn, chúng tôi có thể chụp ảnh vị trí của các vệ tinh sau những khoảng thời gian nhất định qua kính phản quang 16”LX200 với CCD ST-7. Hình ảnh sẽ hiển thị trên máy tính và sinh viên có thể dễ dàng nhận thấy sự thay đổi tương đối về vị trí giữa các vệ tinh của sao Mộc.



Sao Thổ và các vệ tinh của nó

Đối với Sao Thổ, vệ tinh có thể quan sát rõ trong kính thiên văn chiết quang phổ thông là Titan. Còn nếu quan sát qua kính phản quang 16”LX200 có thể quan sát rõ các vệ tinh Tiatn, Dione, Enceladus,Tethys, Rhea. Cũng áp dụng tương tự phương pháp đối với Sao Mộc, sinh viên có thể thấy rõ sự thay đổi vị trí tương đối của các vệ tinh này đối với Sao Thổ. Chỉ khác rằng, sự thay đổi này nhỏ hơn nhiều so với trường hợp các vệ tinh của Sao Mộc do chu kỳ quay quanh Sao Thổ của các vệ tinh này dài hơn.



Satellite Diameter
(km) Visual
magnitude Distance
(km) Orbital
period (days)
Ecc. Inc.
(degrees)
JUPITER
Metis 43 17.5 128,000 0.3 0.001 0.0
Adrastea 16 18.7 129,000 0.3 0.002 0.1
Amalthea 167 14.1 181,400 0.5 0.003 0.4
Thebe 99 16.0 221,900 0.7 0.018 1.1
Io 3,643 5.0 421,800 1.8 0.004 0.0
Europa 3,122 5.3 671,100 3.6 0.009 0.5
Ganymede 5,262 4.6 1,070,400 7.2 0.001 0.2
Callisto 4,821 5.7 1,882,700 16.7 0.007 0.2
Themisto 8 21.0 7,284,000 130.0 0.243 43.3
Leda 20 19.5 11,165,000 240.9 0.164 27.4
Himalia 170 14.6 11,461,000 250.6 0.162 27.5
Lysithea 36 18.3 11,717,000 259.2 0.112 28.3
Elara 86 16.3 11,741,000 259.6 0.217 26.6
S/2000 J11 4 22.4 12,560,000 287.0 0.248 28.3
S/2003 J12 1 23.9 15,912,000 489.5 0.606 151.9
Carpo 3 23.2 16,989,000 456.1 0.430 51.4
Euporie 4 23.1 19,304,000 550.7 0.143 145.8
S/2003 J3 2 23.8 20,221,000 583.9 0.197 147.6
S/2003 J18 2 23.4 20,514,000 596.6 0.012 146.1
Orthosie 4 23.1 20,720,000 622.6 0.281 145.9
Euanthe 6 22.8 20,797,000 620.5 0.232 148.9
Harpalyke 4 22.2 20,858,000 623.3 0.227 148.6
Praxidike 7 21.2 20,907,000 625.4 0.231 149.0
Thyone 8 22.3 20,939,000 627.2 0.229 148.5
S/2003 J16 2 23.3 20,963,000 616.4 0.224 148.5
Iocaste 5 21.8 21,061,000 631.5 0.216 149.4
Mneme 2 23.3 21,069,000 620.0 0.227 148.6
Hermippe 8 22.1 21,131,000 633.9 0.210 150.7
Thelxinoe 2 23.5 21,162,000 628.1 0.221 151.4
Helike 4 22.6 21,263,000 634.8 0.156 154.8
Ananke 28 18.8 21,276,000 629.8 0.244 148.9
S/2003 J15 2 23.5 22,627,000 689.8 0.192 146.5
Eurydome 6 22.7 22,865,000 717.3 0.276 150.3
Arche 3 22.8 22,931,000 723.9 0.259 165
S/2003 J17 2 23.4 23,001,000 714.5 0.238 164.9
Pasithee 4 23.2 23,004,000 719.4 0.268 165.1
S/2003 J10 2 23.6 23,042,000 716.2 0.430 165.1
Chaldene 4 22.5 23,100,000 723.7 0.252 165.2
Isonoe 4 22.5 23,155,000 726.2 0.247 165.3
Erinome 3 22.8 23,196,000 728.5 0.267 164.9
Kale 4 23.0 23,217,000 729.5 0.260 165.0
Aitne 6 22.7 23,229,000 730.2 0.264 165.1
Taygete 5 21.9 23,280,000 732.4 0.253 165.3
S/2003 J9 1 23.7 23,384,000 733.3 0.263 165.1
Carme 46 17.6 23,404,000 734.2 0.253 164.9
Sponde 4 23.0 23,487,000 748.3 0.312 151.0
Megaclite 5 21.7 23,493,000 752.9 0.420 152.7
S/2003 J5 4 22.4 23,495,000 738.7 0.210 165.2
S/2003 J19 2 23.7 23,533,000 740.4 0.256 165.2
S/2003 J23 2 23.6 23,563,000 732.4 0.271 146.3
Kalyke 5 21.8 23,566,000 743.0 0.246 165.2
S/2003 J14 2 23.6 23,614,000 779.2 0.344 144.5
Pasiphae 60 17.0 23,624,000 743.6 0.409 151.4
Eukelade 4 22.6 23,661,000 781.6 0.345 163.4
S/2003 J4 2 23.0 23,930,000 755.2 0.362 149.6
Sinope 38 18.1 23,939,000 758.9 0.250 158.1
Hegemone 3 23.2 23,947,000 739.6 0.328 155.2
Aoede 4 22.5 23,981,000 761.5 0.432 158.3
Kallichore 2 23.7 24,043,000 764.7 0.264 165.5
Autonoe 8 22.0 24,046,000 761 0.317 152.4
Callirrhoe 9 20.7 24,103,000 758.8 0.283 147.2
Cyllene 2 23.2 24,349,000 751.9 0.319 149.3
S/2003 J2 2 23.2 29,541,000 982.5 0.380 151.8





Satellite Diameter
(km) Visual
magnitude Distance
(km) Orbital
period (days)
Ecc. Inc.
(degrees)
SATURN
Pan 20 19.4 133,600 0.6 0.000 0.0
Atlas 32 19.0 137,700 0.6 0.001 0.0
Prometheus 100 15.8 139,400 0.6 0.002 0.0
S/2004 S4 5 23 140,200 0.6 0.000 0.0
S/2004 S6 5 23 140,800 0.6 0.008 0.0
S/2004 S3 5 23 141,100 0.6 0.004 0.0
Pandora 84 16.4 141,700 0.6 0.004 0.1
Epimetheus 119 15.6 151,400 0.7 0.010 0.4
Janus 178 14.4 151,500 0.7 0.007 0.2
Mimas 397 12.8 185,600 0.9 0.021 1.6
Methone 3 23 194,300 1.0 0.001 0.0
Pallene 4 23 212,300 1.1 0.004 0.2
Enceladus 499 11.8 238,100 1.4 0.000 0.0
Calypso 19 18.7 294,700 1.9 0.001 1.5
Telesto 24 18.5 294,700 1.9 0.001 1.2
Tethys 1,060 10.2 294,700 1.9 0.000 0.2
Dione 1,118 10.4 377,400 2.7 0.000 0.0
Helene 32 18.4 377,400 2.7 0.000 0.2
Polydeuces 4 23.0 377,400 2.7 0.018 0.2
Rhea 1,528 9.6 527,100 4.5 0.001 0.3
Titan 5,150 8.4 1,221,900 16.0 0.029 1.6
Hyperion 283 14.4 1,464,100 21.3 0.018 0.6
Iapetus 1,436 11.0 3,560,800 79.3 0.028 7.6
Kiviuq 14 22.0 11,365,000 449.2 0.334 46.1
Ijiraq 10 22.6 11,442,000 451.5 0.322 46.7
Phoebe 220 16.4 12,944,300 548.2 0.164 174.8
Paaliaq 19 21.3 15,198,000 686.9 0.363 45.1
Skathi 6 23.6 15,641,000 728.2 0.269 152.6
Albiorix 26 20.5 16,394,000 783.5 0.479 34.0
S/2004 S11 6 24.1 16,950,000 822 0.336 41.0
Erriapo 9 23.0 17,604,000 871.2 0.474 34.5
Siarnaq 32 20.1 18,195,000 895.6 0.296 45.5
Tarvos 13 22.1 18,239,000 926.1 0.536 33.5
S/2004 S13 6 24.5 18,450,000 906 0.273 167.4
S/2004 S17 4 25.2 18,600,000 986 0.259 166.6
Mundilfari 6 23.8 18,722,000 951.6 0.208 167.5
S/2004 S15 6 24.2 18,750,000 1,008 0.18 156.9
Narvi 8 24.0 19,140,800 988.6 0.325 135.8
S/2004 S10 6 24.4 19,350,000 1,026 0.241 167.0
Suttungr 6 23.9 19,465,000 1,016.5 0.114 175.8
S/2004 S12 5 24.8 19,650,000 1,048 0.401 164.0
S/2004 S18 7 23.8 19,650,000 1,052 0.795 147.4
S/2004 S9 5 24.7 19,800,000 1,077 0.235 157.6
S/2004 S7 6 24.5 19,800,000 1,103 0.58 165.1
S/2004 S14 6 24.4 19,950,000 1,081 0.292 162.7
Thrymr 6 23.9 20,219,000 1,091.8 0.485 175.8
S/2004 S16 4 25.0 22,200,000 1,271 0.135 163.0
S/2004 S8 6 24.6 22,200,000 1,355 0.213 168.0
Ymir 16 21.7 23,300,000 1,315.3 0.334 173.1


Satellite Diameter
(km) Visual
magnitude Distance
(km) Orbital
period (days)
Ecc. Inc.
(degrees)
URANUS
Cordelia 40 23.6 49800 0.4 0.000 0.1
Ophelia 23 23.3 53800 0.4 0.01 0.1
Bianca 51 22.5 59200 0.4 0.001 0.2
Cressida 80 21.6 61800 0.5 0.000 0.0
Desdemona 64 22.0 62700 0.5 0.000 0.1
Juliet 94 21.1 64400 0.5 0.001 0.1
Portia 135 20.4 66100 0.5 0.000 0.1
Rosalind 72 21.8 69900 0.6 0.000 0.3
S/2003 U2 10 26.0 74800 0.6 0.000 0.0
Belinda 81 21.5 75300 0.6 0.000 0.0
S/1986 U10 40 23.6 76400 0.6 0.000 0.0
Puck 162 19.8 86000 0.8 0.000 0.3
S/2003 U1 10 26.0 97734 0.9 0.000 0.0
Miranda 472 15.8 129900 1.4 0.001 4.3
Ariel 1158 13.7 190900 2.5 0.001 0.0
Umbriel 1169 14.5 266000 4.1 0.004 0.1
Titania 1578 13.5 436300 8.7 0.001 0.1
Oberon 1523 13.7 583500 13.5 0.001 0.1
S/2001 U3 12 25.0 4281000 266.6 0.143 147.6
Caliban 89 22.4 7231000 579.5 0.159 140.9
Stephano 20 24.1 8004000 677.4 0.23 144.1
Trinculo 10 25.4 8578000 759.0 0.208 167.0
Sycorax 190 20.8 12179000 1288.3 0.522 159.4
S/2003 U3 11 25.2 14688700 1694.8 0.783 50.7
Prospero 30 20.8 16243000 1977.3 0.443 152.0
Setebos 30 23.3 17501000 2234.8 0.584 158.2
S/2001 U2 12 25.1 21000000 2823.4 0.426 167.3






Satellite Diameter
(km) Visual
magnitude Distance
(km) Orbital
period (days)
Ecc. Inc.
(degrees)
NEPTUNE
Naiad 58 24.6 48200 0.3 0.000 4.7
Thalassa 80 23.9 50100 0.3 0.000 0.2
Despina 148 22.5 52500 0.3 0.000 0.1
Galatea 158 22.4 62000 0.4 0.000 0.1
Larissa 192 22.0 73500 0.6 0.001 0.2
Proteus 416 20.3 117600 1.1 0.000 0.0
Triton 2707 13.5 354800 5.9 0.000 156.8
Nereid 340 19.7 5513400 360.1 0.751 7.2
S/2002 N1 54 24.2 16600000 1874.4 0.43 114.9
S/2002 N2 31 25.4 22300000 2914.7 0.27 50.4
S/2002 N3 37 25.0 23500000 3116.7 0.36 35.9
S/2003 N1 36 25.1 47600000 9708.3 0.49 125.1
S/2002 N4 43 24.7 48600000 9412.5 0.39 137.4
PLUTO
Charon 1186 17.3 19410 6.4 0.000 99.1



c.Quan sát chuyển động tự quay của các hành tinh

Để giúp sinh viên quan sát được chuyển động tự quay của các hành tinh. Chúng tôi chọn hai đối tượng quan sát là Sao Mộc và Sao Hỏa. Bởi vì đây là hai hành tinh có chu kỳ tự quay tương đối nhanh ( Sao Mộc:9h50m ở xích đạo, 9h56m ở vùng cực; Sao Hoả:24h37m23s). Và hơn nữa, các đặc điểm bề mặt của hai hành tinh này có thể quan sát được với thiết bị mà chúng tôi hiện có. Một điều nữa trong việc quan sát chuyển động tự quay của các hành tinh là chúng tôi sử dụng kính phản xạ 16”LX200. Đối với ác kính chiết quang hiện có không cho phép quan sát rõ và chi tiết các đặc điểm bề mặt của các hành tinh.

Trước khi để kính 16”LX200 hướng vào Sao Mộc họăc Sao Hoả, chúng tôi thực hiện công việc chuẩn kính, nhập các số liệu cần thiết để kính hướng chính xác vào thiên thể, bám theo nhật động trong suốt quá trình quan sát khi thực hiện các lệnh quan sát cụ thể. Vì khi quan sát đặc diểm bề mặt của các hành tinh, chúng tôi sử dụng những độ phóng đại lớn trên 350X. Do đó, công việc chuẩn kính ban đầu là bắt buộc và cần thiết để hình ảnh các hành tinh luôn trong thị trường của kính.

Ngoài ra, để làm nổi bật các đặc điểm bề mặt chính cần quan tâm. Chúng tôi sử dụng các filter lọc để loại trừ những bước sóng không cần thiết.

- Quan sát chuyển động tự quay của Sao Mộc: Sao Mộc là hành tinh lớn nhất trong Hệ Mặt Trời, đường kính góc biểu kiến của hành tinh này trên bầu trời khá lớn (khoảng 32”, cực đại là 49”8). Sử dụng các kính chiết quang đường kính vật kính từ 60mm đến 120mm chỉ có thể quan sát được hai dải mây sẫm màu chạy song song trên bề mặt hành tinh này. Quan sát với kính 16”LX200 với các filter lọc cần thiết và ở độ phóng đại khoảng trên 400X, các chi tiết cần quan tâm trên bề mặt Sao Mộc được hiện rõ: các dải mây,vùng xoáy sáng tối, vết đỏ lớn và các mắt bão hình oval khác... Chẳng hạn, để quan sát vết đỏ lớn, chúng tôi sử dụng các filter lọc xanh. Sử dụng các filter lọc đỏ để quan sát các đường viền ở dải mây gần vùng xích đạo bán cầu Bắc của Sao Mộc...

Để giúp sinh viên nhận thấy sự tự quay của sao Mộc, chúng tôi chọn một đặc điểm bề mặt nổi bật trên hành tinh này. Vết đỏ lớn được chọn vì hầu như ít thay đổi, kích thước lớn, màu sắc nổi bật và quan sát dễ dàng. Đây là một mắt bão khổng lồ nằm ở phía Nam bán cầu của Sao Mộc bị kẹp giữa hai luồng khí chuyển động ngược chiều nhau. Do vậy, vết đỏ này đã tồn tại hàng trăm năm nay. Kích thước của nó có thể chứa lọt 3 lần Trái Đất.

Chọn thời gian vết đỏ lớn bắt bầu xuất hiện trên bề mặt Sao Mộc theo chiều tự quay của hành tinh này. Khi đã bắt đầu xuất hiện khá rõ có thể cho sinh viên tiến hành quan sát. Cứ sau khoảng thời gian 45 phút hoặc 1 giờ đồng hồ, sinh viên có thể ghi lại vị trí của vết đỏ lớn. Sau khoảng thời gian khoảng 3 giờ sẽ nhận thấy vết đỏ lớn đã di chuyển một đoạn khá dài trên bề mặt Sao Mộc. Điều đó chứng tỏ Sao Mộc đang tự quay khá nhanh.

Để sinh viên dễ dàng nhận biết rõ hơn về sự thay đổi vị trí của vết đỏ lớn, chúng tôi có thể tiến hành chụp ảnh qua CCD. So sánh những bức ảnh chụp được ở những thời điểm khác nhau sẽ cho thấy một cách rõ ràng chuyển động tự quay của Sao Mộc.

- Quan sát chuyển động tự quay của Sao Hoả: Các thao tác quan sát Sao Hoả cũng tương tự như đã áp dụng với Sao Mộc. Nhưng đối với Sao Hoả, các đặc điểm chuyển động tự quay của hành tinh này khó nhận biết hơn nhiều. Đường kính biểu kiến của Sao Hoả nhỏ hơn nhiều (trung bình khoảng 13” đến 24”, cực đại là 26”.0). Đối với kính 16”LX200, trong điều kiện quan sát ở Hà Nội, các đặc điểm bề mặt của Sao Hoả hiện ra không rõ lắm. Điều duy nhất chúng ta có thể nhận ra qua kính 16”LX200, ở độ phóng đại trên 400X, là các vùng sáng tối lờ mờ nằm xen kẽ trên bề mặt hành tinh đỏ cùng với cực băng màu trắng của nó. Hơn nữa, trên sao Hoả thường xuyên xảy ra các cơn bão bụi lớn làm cho quan sát các đặc điểm bề mặt từ kính thiên văn giảm đi rõ rệt. Vì vậy chúng tôi không tìm được một đặc điểm địa hình cụ thể rõ ràng nào trên bề mặt sao Hoả để làm “mốc”, ngoại trừ các vùng sáng tối lờ mờ phân bố trên khắp bề mặt hành tinh này. Lý do thứ hai khiến quan sát sự tự quay của Sao Hoả khó nhận biết hơn so với Sao Mộc là chu kỳ tự quay của Sao Hoả dài hơn so với Sao Mộc.

Đối với Sao Hoả, vì các lý do trên, chúng tôi tiến hành đồng thời cả việc quan sát và chụp ảnh . Trong khoảng thời gian từ 4 đến 5 giời đồng hồ, sinh viên có thể thấy rõ sự di chuyển của các vùng sáng tối và từ đó rút ra kết luận về chuyển động tự quay của Sao Hoả.

d.Quan sát chuyển động biểu kiến của các hành tinh trên nền sao

Do sự thay đổi vị trí và khoảng cách tương đối của Trấi Đất so với các hành tinh mà vị trí biểu kiến của các hành tinh luôn thay đổi so với nền sao. Bằng mắt thường và quan sát trong một thời gian nhất định, chúng ta có thể thấy rõ sự thay đổi này. Tuy nhiên, để giúp sinh viên cảm nhận rõ hơn và cũng là để tiết kiệm thời gian, chúng tôi có thể cho các em tiến hành quan sát qua kính thiên văn. Đối với 5 hành tinh có thể quan sát bằng mắt thường ( Thuỷ, Kim, Hoả, Mộc, Thổ), sinh viên có thể quan sát và ghi chép kết quả với các kính chiết quang phổ thông. Còn đối với các hành tinh còn lại ( Thiên Vương Tinh, Hải Vương Tinh và Diêm Vương Tinh), chúng tôi sẽ tiến hành chụp ảnh qua CCD ST-7 với kính 16”LX200. Vì độ sáng biểu kiến của những hành tinh này tương đối bé. Hơn nữa, do ở xa Mặt Trời ( trung bình: Thiên Vương Tinh: 19,22AU, HảiVương Tinh: 30,11AU, Diêm Vương Tinh:39,44 AU) nên sự thay đổi này là rất nhỏ. Vì vậy, chụp ảnh qua CCD trong nhiều ngày sẽ thấy rõ sự thay đổi vị trí biểu kiến của chúng so với các sao nền.

e.Quan sát đặc điểm của các hành tinh và hành tinh xa Mặt Trời.

- Quan sát đặc điểm bề mặt của các hành tinh: Để giúp sinh viên quan sát đặc điểm bề mặt của các hành tinh, chúng tôỉ sử dụng kính phản quang 16”LX200. Nói chung, với thiết bị hiện có, chúng tôi chỉ có thể quan sát một số đặc điểm bề mặt điển hình của Hoả Tinh, Mộc Tinh và Thổ Tinh. Đối với Kim Tinh, mặc dù khá gần Trái Đất (cách Mặt Trời khoảng 0,7233 AU) và đường kính biểu kiến khá lớn ( trung bình biến thiên từ 10” đến 60”, cực đại là 66,”6). Do bề mặt Sao Kim được phủ một lớp khí quyển dày đặc, phản xạ 75% ánh sáng của Mặt Trời. Cho dù xuất hiện trong kính thiên văn rất sáng và rất lớn nhưng chúng ta vẫn không thể nhận biết được bất cứ một đặc điểm bề mặt nào của Sao Kim, ngoại trừ các pha sáng. Với Sao Thuỷ cũng thế, tuy bề mặt Sao Thuỷ không có khí quyển cản trở các quan sát bề mặt, nhưng sao Thuỷ rất nhỏ ( đường kính biểu kiến cực đại 12”9) vì ở gần Mặt Trời nhất (0,38AU), nên thiết bị của chúng tôi không cho phép phân giải được các đặc điểm bề mặt của Sao Thuỷ. Điều duy nhất có thể quan sát Thuỷ Tinh là các pha của nó. Tất nhiên, nhỏ hơn nhiều so với Kim Tinh.


Đối với Hoả Tinh, như đã trình bày ở trên, quan sát qua kính phản quang 16”LX200, sinh viên có thể nhận thấy trên những vùng sáng tối phân bố trên bề mặt Hoả Tinh. Ngoài ra, khi các bán cầu của hành tinh đỏ ở thời điểm mùa đông, sinh viên có thể quan sát thấy các mũ cực màu trắng phân bố ở vùng cực của hành tinh này. Hơn nữa, chúng tôi có thể chụp ảnh qua CCD ST-7 vào các thời gian khác nhau để cho sinh viên thấy sự thay đổi kích thước và hình dạng của các mũ cực theo mùa trên Sao Hoả. Đặc biệt, khi trên Sao Hoả có những cơn bão bụi lớn, kính 16”LX200 có thể ghi nhận được bằng việc so sánh sự thay đổi của cùng một vùng sáng, tối trên Sao Hoả ở thời điểm xảy ra bão bụi và các thời điểm trước đó.




Hành tinh có thể cho phép quan sát chi tiết nhất các đặc điểm bề mặt của nó chính là Mộc Tinh. Cũng đã trình bày ở trên, với sự hỗ trợ của những filter lọc chuyên dụng , quan sát và chụp ảnh qua kính 16”LX200 , chúng tôi có thể chỉ cho sinh viên thấy rất nhiều các đặc điểm bề mặt đặc trưng của hành tinh này như: cấu trúc và đặc điểm sáng tối của các dải mây trên bề mặt Mộc Tinh, các cấu trúc xoáy, các mắt bão oval , vết đỏ lớn, hình dạng oval của Sao Mộc...

- Sao Thổ và hệ thống vành của nó: Đối với sinh viên, hành tinh đẹp nhất và duyên dáng nhất được học trong giáo trình đó là Sao Thổ. Với hệ thống vành xung quanh, Sao Thổ thật là nổi bật. Các kính khúc xạ và phản xạ của chúng tôi đều cho phép sinh viên có thể quan sát rất rõ vành của sao Thổ. Riêng với kính phản xạ 16”LX200, có thể quan sát chi tiết hơn hệ thống vành của Sao Thổ gồm các vành nhỏ hơn như: vành A, B, vành tối phân chia Cassini, thậm chí trong điều kiện quan sát tốt có thể ghi nhận được vành tối F nằm rìa vành A khi để ở độ phóng đại trên 500X.

Thời gian từ hai năm trước đến nay, hệ thống vành của Sao thổ nghiêng một góc khá lớn nếu quan sát từ Trái Đất. Đây là một cơ hội tốt giúp sinh viên tìm hiểu về cấu trúc vành của Sao Thổ. Hệ thống vành của Sao Thổ nghiêng những góc khác nhau theo thời gian khi quan sát từ Trái Đất. Vì vậy,chúng tôi cũng có thể chụp ảnh Sao Thổ qua kính chiết quang và phản quang vào các năm khác nhau làm tư liệu để cho sinh viên thấy sự thay đổi độ nghiêng của vành Sao Thổ quan sát từ Trái Đất theơ thơì gian.


Ngoài hệ thống vành của Sao Thổ, với kính 16”LX200, sinh viên có thể quan sát một vài dải mây và các vùng sáng tối trên bề mặt Sao Thổ. Đồng thời, cũng như Sao Mộc, sinh viên dễ dàng nhận thấy Sao Thổ không phải là hình cầu mà có hình oval.

- Quan sát các hành tinh xa Mặt Trời (Thiên Vương Tinh, Hải Vương Tinh, Diêm Vương Tinh): Để quan sát các hành tinh này chúng tôi sử dụng kính phản quang 16”LX200. Sau khi chuẩn kính và nhập các số liệu cần thiết, kính sẽ tự động hướng đến hành tinh cần quan sát trong thư viện phần mềm đã được lập trình sẵn. Khă năng của kính có thể quan sát các hành tinh lớn trong hệ Mặt Trời từ Thuỷ Tinh đến Diêm Vương Tinh.




Thiên Vương Tinh và 5 vệ tinh của nó là: (từ trái qua phải) Titania, Miranda (phía dưới hành tinh),Ariel, Umbriel và Oberon. ảnh chụp bởi nhà thiên văn Ed Grafton ở Houston, Texas với kính thiên văn Schmidt-Cassegrain và SBIG ST-5 CCD đêm ngày19/07/2002.

Do các hành tinh xa Mặt Trời nên rất khó quan sát được các đặc điểm bề mặt của các hành tinh này. Trong kính thiên văn, các hành tinh Hải Vưng và Thiên Vương này nhìn giống như những đĩa sáng tròn màu xanh. Còn Diêm Vương Tinh chỉ là một điểm sáng nhỏ yếu ớt. Do đó, cách tốt nhất để nhận biết chúng là chụp ảnh. Với CCD ST-7, có thể cho phép chụp được các hành tinh này trong nhiều ngày liền tại một khu vực nhỏ của bầu




Ảnh bên trái: Thiên Vương Tinh. Ảnh bên phải: Hải Vương Tinh

trời mà hành tinh đang có mặt, chúng ta có thể nhận biết được hành tinh đó bằng cách so sánh những bức ảnh chụp qua CCD được lưu trữ trong máy tính. Nếu một ngôi sao là hành tinh (ngoại trừ có thể là tiểu hành tinh, thiên thạch hoặc các vật thể trong Hệ Mặt Trời) thì vị trí của ngôi sao luôn dịch chuyển so với những sao nền.




Như vậy, qua các bức ảnh chụp được qua kính phản quang 16”LX200 và CCD ST-7, sinh viên có thể phân tích ảnh để nhận biết các hành tinh xa Mặt Trời.

4. Quan sát các hiện tượng hiếm có trong Hệ Mặt Trời

a. Nhật thực, nguyệt thực.

Nhật thực nguyệt thực là nhưng hiện tượng thường xuyên xảy ra trong năm. Nhưng để xảy ra ở một vị trí nhất định trên Trái Đất thì cũng được gọi là hiện tượng hiếm có. Đối với nước ta, tần xuát xuất hiện hai hiện tượng trên ở mức trung bình. Do đó, để không bỏ lỡ những dịp hiếm hoi này, Đài quan sát được trang bị những thiết bị cần thiết vừa để phục vụ mục đích giảng dạy thiên văn, vừa để phục vụ các mục đích nghiên cứu cụ thể. Chẳng hạn: các filter lọc dùng để quan sát nhật thực, các máy ảnh dùng để chụp ảnh nhật thực, kính thiên văn giao thoa vô tuyến để quan sát Mặt trời... Trong đó, hệ kính giao thôi vô tuyến được giáo sư Nguyễn Quang Riệu và các nhà thiên văn quốc tế lắp đặt ở trung tâm thiên văn vô tuyến Nance, và đã tặng cho Đài thiên văn khoa Vật Lý nhân hiện tượng nhật thực toàn phần xảy ra tại Phan Thiết ngày 24/10/1995.

Một số bức ảnh nhật thực toàn phần đã được các nhà thiên văn Việt Nam như Phan Văn Đồng, Nguyễn Văn Nhã chụp rất thành công và mang lại những tư liệu quý có giá trị giáo dục và khoa học cao.


Hình ảnh


Ngoài hiện tượng nhật thực, với các kính thiên văn và dụng cụ chụp ảnh hiện có, chúng tôi có thể tiến hành chụp những bức ảnh về nguyệt thực làm tư liệu phục vụ cho giảng dạy và phổ biến thiên văn.

b. Hiện tượng che lấp của các vệ tinh trong Hệ Mặt Trời: Đây là hiện tượng mà các vệ tinh đi ngang qua đĩa các hành tinh hoặc bóng của vệ tinh đổ bóng xuống bề mặt các hành tinh. Đây cũng là một hiện tượng đặc biệt và thường xảy ra đối với Sao Mộc. Để giúp sinh viên quan sát được hiện tượng này, chúng tôi sử dụng kính phản quang 16”LX200 với độ phóng đại lớn (trên 400X) và filter lọc nếu cần thiết. Hoặc, có thể tiến hành chụp ảnh để làm tư liệu.

c. Hiện tượng Sao Kim, Sao Thuỷ đi qua đĩa Mặt Trời: Sao Kim và Sao Thuỷ là hai hành tinh có quỹ đạo nằm trong quỹ đạo của trái Đất. Vì vậy, khi Mặt Trời, một trong hai hành tinh và Trái Đất thẳng hàng thì ở một khu vực nhất định trên Trái Đất có thể quan sát thấy bóng của các hành tinh trên nền đĩa sáng của Mặt Trời.. Đây là một hiện tượng tương đối hiếm .

Sau khi đã được thông báo về thời gian, địa điểm diễn ra hiện tượng trên. Chúng tôi có thể tổ chức cho sinh viên quan sát. Đồng thời tiến hành công việc chụp ảnh để thu được những tư liệu phục vụ cho mục đích giáo dục và khoa học. Với các thiết bị hiện có, chúng tôi có thể làm tốt công việc này.



Hiện tượng Sao Kim đi qua đĩa Mặt Trời xảy ra ngày 08/06/2004. Ảnh chụp bởi nhà khoa học Phan Văn Đồng cùng trợ lý Nguyễn Đức Phường ( Phòng Thiên Văn, Khoa Vật Lý, ĐH SP Hà Nội)


c. Sao chổi: Sao chổi là một hiện tượng hiếm có. Ngoài những sao chổi có chu kỳ xác định trước, có những sao chổi mới được phát hiện khi chúng đang tiến gần về phía Mặt Trời. Các thông báo cụ thể về thời gian, vị trí, độ sáng của sao chổi được thông tin trên internet hoặc các tạp chí chuyên ngành. Do vậy, chúng tôi luôn sẵn sàng chuẩn bị các kính thiên văn cần thiết để tiến hành tổ chức quan sát cho sinh viên, cũng như chụp ảnh để làm tư liệu phục vụ cho giảng dạy và nghiên cứu.

Với kính khúc xạ, phản xạ, CCD, máy ảnh cũng như các thiết bị phụ trợ khác hiện có, việc chụp được những bức ảnh tốt về sao chổi là hoàn toàn có thể làm được.

c. Chụp ảnh sự quay của bầu trời sao do nhật động và mưa sao băng:

- Chụp ảnh sự quay của bầu trời do nhật động: Với các ống kính và máy ảnh, chúng tôi có thể cố định máy ảnh , hướng về phía sao bắc cực và mở ống kính phơi film liên tục trong một vài giờ dưới bầu trời sao. Do bầu trời Hà Nội tương đối sáng và các thiết bị cần thiết không quá cồng kềnh , nên có thể mang về những vùng quê nơi có điều kiện thời tiết quan sát lý tưởng để hoàn thành công việc. Những bức ảnh chụp được sẽ cung cấp những tư liệu phục vụ cho việc giảng dạy thiên văn. Trong đó, các sinh viên có thể quan sát được hệ quả của nhật động.

-Mưa sao băng: Trong năm thường có vài đợt mưa sao băng (Leonids, Geminids...). Cũng bằng các thiết bị đơn giản tương tự như chụp ảnh nhật động. Hướng ống kính về hướng bầu trời xảy ra mưa sao băng. Mở ống kính liên tục trong vài giờ ( chú ý thời điểm cực đại). Chúng tôi có thể thu được những bức ảnh về sao băng để làm tư liệu giảng dạy.

5. Quan sát những thiên thể xa xăm trong vũ trụ ( Deep Sky Objects)

Quan sát các thiên thể xa xăm trong vũ trụ sẽ giúp sinh viên hiểu biết một cách trực quan hơn về những hiện tượng vật lý thiên văn. Những đối tượng quan sát này nằm ngoài Hệ Mặt Trời và thậm chí thuộc lĩnh vực thiên văn ngoài thiên hà. Một số đối tượng có thể quan sát qua các kính chiết quang hiện có. Phần lớn các đối tượng còn lại chúng tôi thực hiện các quan sát với kính phản xạ 16”LX200.

a.Quan sát các đám sao hình cầu và các đám sao mở ( quần tinh phân tán): Quan sát những đối tượng này sẽ giúp sinh viên hiểu hơn về những kết tụ hấp dẫn trong Dải Ngân Hà. Một số đám sao hình cầu như M4, M5, M13, M22,... Và quần tinh như M6, M7, M45...có thể quan sát bằng mắt thường trong điều kiện quan sát tốt. Với những hệ thống sao này, chúng tôi có thể sử dụng các kính chiết quang PRL-VIXEN (f/15), FS (f/6,8) để sinh viên quan sát. Với các quần tinh phân tán, sinh viên có thể quan sát rất rõ các sao riêng lẻ trong quần sao. Thứ nhất là những quần tinh đó có đường kính biểu kiến lớn, các ngôi sao tương đối sáng, khoảng cách từ Trái Đất tới quần tinh không quá xa so với các đối tượng DSO khác. Chẳng hạn, với M7 thì khoảng cách tới chúng ta khoảng 0,7kly, đường kính biểu kiến là 80,0 arcmin. M7 chứa những ngôi sao rất sáng màu vàng có cấp sao 5,6 thuộc loại phổ gG8, hoặc một sao khác có cấp sao 5,89 thuộc phổ B6. M6 với khoảng cách 2kly, đường kính biểu kiến 25,0 arcmin, chứa những ngôi sao sáng có cấp sao 6,17 (thuộc loại phổ K0-K3)...



Người Việt Nam chúng ta ai cũng biết Tua Rua. Đó chính là M45 trong chòm sao Taurus ( Kim Ngưu). Người phương Tây còn gọi M45 bằng cái tên Seven sisters xuất xứ trong thần thoại . Qua kính thiên văn phổ thông , sinh viên có thể quan sát thấy rất nhiều ngôi sao xanh sáng lấp lánh đang hình thành. Với kính 16”LX200, chụp ảnh có thể thấy rõ các đám mây khí nóng bao quanh những ngôi sao trẻ.


Còn đối với các đám sao hình cầu, quan sát qua kính thiên văn chiết quang phổ thông, sinh viên chỉ có thể thấy một vùng tròn nhỏ sáng lờ mờ không thể phân giải thành các ngối sao riêng lẻ. Để có kết quả quan sát tốt, chúng tôi sử dụng kính phản quang 16”LX200 để quan sát và chụp ảnh qua CCD. Qua đó sinh viên có thể quan sát chi tiết hơn và tự đánh giá về cấu trúc đám sao hình cầu liên kết bởi lực hấp dẫn.

Kết luận: Sử dụng kính thiên văn để quan sát các đám sao cầu và các đám sao phân tán, sẽ giúp sinh viên tiếp thu và đánh giá một cách khách quan, sinh động ảnh hưởng của lực hấp dẫn đến sự phân bố của các sao trong thiên hà Ngân Hà của chúng ta.

b.Quan sát tàn dư sao - các tinh vân là kết quả của những vụ nổ sao.

Quan sát tàn dư những vụ nổ sao sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về giai đoạn tiến hoá cuối cùng của sao. Với kính chiết quang, sinh viên chỉ có thể quan sát thấy không rõ ràng một vài tinh vân hành tinh như M57,...Vì vậy, chúng tôi sử dụng kính phản quang 16”LX200 để sinh viên quan sát. Để có hình ảnh chi tiết hơn, chúng tôi có thể tiến hành chụp ảnh các tinh vân này qua CCD ST-7 cùng với bộ lọc màu để làm tư liệu phục vụ giảng dạy thiên văn. Các bức ảnh màu chụp được qua CCD bằng cách tổ hợp hình ảnh đơn sắc của 3 màu cơ bản thông qua 3 filter lọc cùng với filter làm sáng hình ảnh. Các hình ảnh này có thể cho thấy các chi tiết về cấu trúc lớp vỏ khí của tinh vân như: cấu trúc vành, cấu trúc sợi, đối xứng,...


c.Quan sát các tinh vân phản xạ và phát xạ, nơi mà các ngôi sao đang sinh ra

Đây là một đối tượng thú vị, mang tính giáo dục cao. Các sinh viên có thể quan sát mơi mà các ngôi sao đang sinh ra, các sao trẻ trong Dải Ngân Hà. Ngoại trừ một số tinh vân loại này có thể nhận biết được bằng mắt thường như M42 ( Orion), M16 (Sagittarius), hầu hết các tinh vân còn lại phải quan sát qua kính thiên văn. Đối với tinh vân loại này chúng tôi sử dụng kính phản quang 16”LX200 với thị trường và độ mở tự do lớn. Điều lưu ý ở đây là không nên sử dụng những độ phóng đại lớn để quan sát hay chụp ảnh. Khi quan sát tinh vân, chúng tôi sử dụng loại thị kính lớn hơn 25mm trở lên để tận dụng độ sáng của tinh vân mà vẫn có thể nhận biết được các ngôi sao trẻ trong một số đám tinh vân đó. Cách tốt nhất là chụp ảnh để nhận biết được nhiều đặc điểm chi tiết của tinh vân như sự phân bố, hình dạng chi tiết của các đám mây khí, nhận biết các sao trẻ,...Sinh viên có thể quan sát và phân tích các bức ảnh đã chụp để hiểu sâu sắc hơn về sự hình thành các sao trong thiên hà Ngân Hà của chúng ta nói riêng và trong vũ trụ nói chung.

d.Quan sát các thiên hà: Trong thư viện phần mềm của kính 16”LX200 có thể cho phép quan sát hàng vạn thiên hà. Tuy nhiên, do Đài thiên văn được đặt ở Hà Nội nên khả năng quan sát của kính bị hạn chế, số lượng thiên hà quan sát được giảm đi đáng kể.

Bằng mắt thường, trong điều kiện quan sát tốt, chúng ta có thể quan sát được ít nhất hai thiên hà là M31 ( Andromeda), M81 (NGC 3031, Ursa Major).




M31



M51

Để sinh viên quan sát trực tiếp thiên hà qua kính thiên văn 16”LX200, thì điều duy nhất có thể nhìn thấy là những vùng sáng mờ. Và như thế rất khó để cho các em phân biệt đâu là thiên hà với các tinh vân khác, cũng như làm rõ một số tính chất hình thái của thiên hà. Do đó, để quan sát được chi tiết cácđặc điểm của thiên hà như các cánh tay xoắn, sự phân bố của các đám khí Hydro nơi chứa nhiều các sao trẻ,...Chúng tôi tiến hành chụp ảnh qua CCD ST-7. Bằng việc chụp trong nhiều giờ sau đó tổ hợp các hình ảnh chụp qua các filter lọc cơ bản, kính 16”LX200 có thể cng cấp hình ảnh rõ nét và chi tiết về thiên hà. Tiến hành chụp ảnh nhiều thiên hà trong Catalog, sinh viên có thể phân tích và so sánh các bức ảnh để thấy rõ sự đa dạng trong hình thái học thiên hà theo sự phân loại của Hubble. Đồng thời xác định góc nghiêng của thiên hà đó theo phương nhìn , phân loại các thiên hà có cấu trúc tương tự như thiên hà Ngân hà của chúng ta, nhận biết các khu vục chứa các sao trẻ....

e.Quan sát Dải Ngân Hà.

Để giúp sinh viên quan sát Dải Ngân hà, chúng tôi có thể sử dụng các kính chiết quang phổ thông và kính 16”LX200. Hoặc tiến hành chụp ảnh với độ mở lớn nhất có thể.

Vì ở Hà Nói, sự tán xạ của ánh sáng công nghiệp lên bầu tròi cản trở các quan sát về Dải Ngân Hà. Nếu quan sát ở Hà Nội, do không thể quan sát dải Ngân hà bằng mắt thường, dựa vào vị trí các sao và chòm sao mà chúng tôi xác định khu vự mà dải Ngân Hà chạy qua. Sau đó hướng kính thiên văn tới khu vực đó. Sinh viên có thể quan sát qua kính thiên văn để nhận thấy sự phân bố dày đặc của sao.

Cách tốt nhất, với các kính chiét quang di động, chúng tôi có thể tiến hành tổ chức các quan sát ngoại khoá đến những nơi có điều kiện quan sát tốt không bị ô nhiễm bởi ánh sáng thành phố. Mà hình thức này đã áp dụng cho CLB Thiên văn. Ở những nơi như thế, Dải Ngân Hà có thể quan sát rất rõ bằng mắt thường, thậm chí rất nhiều tinh vân và các đám sao phân tán nằm xen kẽ giữa dải Ngân hà càng tô điểm cho bầu trời thêm lộng lẫy. Sinh viên có thể quan sát dải Ngân hà bằng mắt thường, qua các kính thiên văn phổ thông mang theo. Hoặc, chúng tôi có thể tiến hành chụp ảnh bầu trời với thị trường và độ mở cực lớn bằng máy ảnh hoặc qua kínhthiên văn.

Qua việc quan sát dải Ngân Hà, sinh viên có thể hình dung vị trí của mặt Trời và Trái Đất trong thiên hà bằng việc phân tích hình chiếu cắt ngang của thiên hà Ngân Hà trên bầu trời.

6. Kết luận: Bằng việc khai thác các chức năng của thiết bị trên Phòng thiên văn , khoa Vật Lý, ĐHSP Hà Nội phục vụ cho các yêu cầu và mục đích giảng dạy thiên văn trong các trường ĐH, ĐHSP và CĐ. Sinh viên có thể quan sát trực tiếp và kiểm nghiệm các hiện tượng cũng như các tính chất vật lý của thiên thể được học trong giáo trình. Với các thiết bị được trang bị, hoàn toàn có thể đáp ứng các nôi dung được đề cập trong giáo trình. Đồng thời giúp sinh viên bước đầu tiếp cận đến lĩnh vực thiên văn quan sát.
Hình đại diện của thành viên
lucgiac_muadong
Thợ mộc chính hiệu
Thợ mộc chính hiệu
 
Bài viết: 1415
Ngày tham gia: Thứ 6 Tháng 3 11, 2005 10:55 am
Đến từ: K54_ Hải Dương
Blog: http://vhntnamdinh.edu.vn/

Bài viết chưa xemgửi bởi chuchi » Thứ 4 Tháng 8 16, 2006 2:10 pm

bac a. nguoi ngoai dao co duoc vao day ko bac ,em chua du trinh do de nghien cuu , nhung rat thich kham pha
Hình đại diện của thành viên
chuchi
Thành viên mới
Thành viên mới
 
Bài viết: 7
Ngày tham gia: Thứ 5 Tháng 8 10, 2006 12:29 pm
Đến từ: hocsinh

Bài viết chưa xemgửi bởi lucgiac_muadong » Thứ 6 Tháng 8 18, 2006 12:53 pm

Chào mừng. Nếu bạn ở HN thì tham gia CLB. CLB cũng có tổ chức quan sát cho thành viên.
Hình đại diện của thành viên
lucgiac_muadong
Thợ mộc chính hiệu
Thợ mộc chính hiệu
 
Bài viết: 1415
Ngày tham gia: Thứ 6 Tháng 3 11, 2005 10:55 am
Đến từ: K54_ Hải Dương
Blog: http://vhntnamdinh.edu.vn/

Hây

Bài viết chưa xemgửi bởi ngockhuyen » Chủ nhật Tháng 8 20, 2006 4:45 pm

Mà Anh Phường cho em hỏi chút, em muốn đăng ký quan sát thiên văn cho vài người thì thủ tục như thế nào, (em là người tham dự buổi quan sát hụt), em muốn đăng ký cho một số bạn có năng khiếu và yêu thích thiên văn ở Thanh Hóa ra đó quan sát, liệu có được không anh?
Hình đại diện của thành viên
ngockhuyen
Thành viên nhiệt tình
Thành viên nhiệt tình
 
Bài viết: 106
Ngày tham gia: Thứ 3 Tháng 10 25, 2005 4:51 pm
Đến từ: K5 ĐHSP Vật Lý - ĐH Hồng Đức

Bài viết chưa xemgửi bởi Gathienology » Thứ 5 Tháng 6 14, 2007 10:49 am

Cho em hỏi nếu là SV của trường khác thì có được làm TV CLB TV trường SP ko ạ? Hiện tại sắp có lớp học vật lí TV, nếu là 1 SV trường ngoài như em có được tham gia không, và có những yêu cầu gì? (Em ko học ngành VL nhưng có học Vật lí đại cương) Giảng dạy bằng tiếng gì ạ?
Hình đại diện của thành viên
Gathienology
Thành viên mới
Thành viên mới
 
Bài viết: 10
Ngày tham gia: Thứ 5 Tháng 6 14, 2007 9:43 am
Đến từ: C:\Windows\System32

Bài viết chưa xemgửi bởi lucgiac_muadong » Thứ 5 Tháng 6 14, 2007 7:29 pm

Lớp học Thiên văn sắp tới dạy bằng tiếng ANh nhưng có phiên dịch. Bạn có thể gửi đăng ký cho ban tổ chức qua email nếu là sinh viên trong khoa.
Đây là mẫu đối với sinh viên trường khác :

http://vatly.hnue.edu.vn/modules.php?na ... le&sid=242

Về CLB thì thực chất là nó không còn tồn tại nữa ( không biết sau này sẽ thế nào), nhưng bạn có thể trao đổi trong diễn đàn này. Rất vui nếu bạn thường xuyên tham gia diễn đàn.

mở ngoặc tý : Về lớp học bạn không cần đăng ký cũng vẫn có thể đến học, hi bạn đăng ký thì có thêm giấy chứng nhận đã tham gia lớp học.
Hình đại diện của thành viên
lucgiac_muadong
Thợ mộc chính hiệu
Thợ mộc chính hiệu
 
Bài viết: 1415
Ngày tham gia: Thứ 6 Tháng 3 11, 2005 10:55 am
Đến từ: K54_ Hải Dương
Blog: http://vhntnamdinh.edu.vn/

Bài viết chưa xemgửi bởi Gathienology » Thứ 6 Tháng 6 15, 2007 6:57 am

Rất cảm ơn bác. Em biết bản đăng kí này sau đó mới vào đây hỏi, vì khi post bài ở trang portal các bác không ghi thêm các thủ tục và gửi về địa chỉ nào. Em đãng gửi email bản đăng kí cho địa chỉ khoavatly@hneu.edu.vn nhưng không được, gọi ĐT vào VP khoa vật lí nhưng cũng không được trả lời (hình như cô văn thư nghe máy). Thật sự đây là một dịp tốt để những người như em tham gia học hỏi, nếu có giáo sư nước ngoài giảng dạy thì càng hay, luyện được thêm tiếng Anh, nên em háo hức lắm hì hì.
Em có một số thắc mắc như thế này:
1. Đơn ấy có cần in ra lấy xác nhận của trường em đnag học không (chắc chắn là SV đi học thêm thì không được nhà trường hỗ trợ bất cứ gì, mà lại học ngành khác ko liên quan gì ngành học chính, nên chuyện xác nhận có cần thiết không)
2. "Lệ phí tham dự" ghi trong đơn nghĩa là thế nào
3. Để tham dự khoá học này, học viên phải mất những chi phí gì (trong thời gian đó em vẫn đnag ở HN, chuyện đi lại vô tư...)
4. Yêu cầu kiến thức của học viên như thế nào (VD kiến thức về vật lí lượng tử hay j j đó)
5. Thời gian học như thế nào (tức là buổi sáng, chiều hay tối)
Cảm ơn bác đã giải đáp, mong bác khai sáng đầu óc em thêm phát nữa >:D<
PS. Thật tiếc là CLB TV đã ngừng hoạt động, nhưng trang web của khoa VL và diễn đàn này thực sự rất bổ ích.
Hình đại diện của thành viên
Gathienology
Thành viên mới
Thành viên mới
 
Bài viết: 10
Ngày tham gia: Thứ 5 Tháng 6 14, 2007 9:43 am
Đến từ: C:\Windows\System32

Bài viết chưa xemgửi bởi alone in darkness » Thứ 6 Tháng 6 15, 2007 11:28 am

hơ hơ !~ Khoái quá ! Nếu đỗ đại học mình cũng phải xin lục giác huynh một chân vào CLB mới được !
Vào CLB có cần hiểu biết cơ bản gì ko anh?
Hình đại diện của thành viên
alone in darkness
Admin mới nổi
Admin mới nổi
 
Bài viết: 1067
Ngày tham gia: Chủ nhật Tháng 2 11, 2007 10:01 am
Đến từ: HEDSPI - Ha noi university of technology

Bài viết chưa xemgửi bởi Gathienology » Thứ 4 Tháng 6 20, 2007 1:34 am

Trời, lâu thế, ko có ai giả nhời à
Sửa lần cuối bởi Gathienology vào ngày Thứ 7 Tháng 10 11, 2008 4:03 am với 1 lần sửa trong tổng số.
searching in progress...
Hình đại diện của thành viên
Gathienology
Thành viên mới
Thành viên mới
 
Bài viết: 10
Ngày tham gia: Thứ 5 Tháng 6 14, 2007 9:43 am
Đến từ: C:\Windows\System32

Trang kế tiếp

Quay về Thảo luận.

Ai đang trực tuyến?

Đang xem chuyên mục này: Không có thành viên nào đang trực tuyến1 khách