Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Điều hành viên: Giáo viên

Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi gvvatly » Thứ 5 Tháng 10 11, 2007 2:23 am

Trong sách Vật lý 10 nâng cao có một thí nghiệm về tổng hợp của hai lực song song.
Việc tiến hành thí nghiệm, xử lý kết quả... đều là bình thường. Duy chỉ có một điều không bình thường, đó là triết lý của thí nghiệm.
Thí nghiệm này được đưa ra như là một thí nghiệm nghiên cứu để từ kết quả thí nghiệm mà hình thành kiến thức về quy tắc tổng hợp 2 (và nhiều) lực song song.
Đối với 2 lực song song F1, F2 (cùng chiều) thì ta có quy tắc (SGK):
Lực tổng hợp là lực F
+ có độ lớn F1+F2
+ có giá chia trong đoạn thẳng nối điểm đặt O1, O2 của hai lực F1, F2 và
+ F1.d1=F2.d2 (*)
(d1, d2 lần lượt là khoảng cách từ giá của F đến giá của F1 và F2)

Với chỉ một thí nghiệm như SGK đã nêu thì không đủ để khái quát hóa thành quy tắc và điều cơ bản hơn là từ thí nghiệm mà dẫn đến quy tắc là một điều rất khiêng cưỡng và làm cho học sinh, thậm chí sinh viên sư phạm, rất khó hiểu.
+ Thứ nhất: Phải chăng là ta đã biết trước rằng F=F1+F2 nên ta mới thay 3 quả nặng treo ở O1 và 2 quả nặng treo ở O2 bằng 5 quả nặng và từ đó tìm ra điểm treo O để cho thước nằm đúng vào đường CD (đã đánh dấu) (vì 3+2 = 5 mà lị :anva )
+ Thứ hai: Trong thí nghiệm ta chỉ đo được khoảng cách h1h2 từ điểm 0 đến các điểm 01 và O2 mà thôi. Nhưng từ đó mà lại chuyển sang sử dụng d1d2 thì là một điều quá áp đặt.
Về mặt toán học thì từ quan hệ giữa h1 và h2 hoàn toàn có thể suy ra quan hệ của d1 và d2 như trong biểu thức (*) (Chỉ dùng kiến thức về tam giác đồng dạng là đủ). Nhưng vấn đề là ở chỗ phải chăng vì ta đã biết trước mối quan hệ (*) rồi, bây giờ chỉ gò ép thế nào đó đề "tìm ra" nó
(Đấy là chưa kể đến việc có nên sử dụng khoảng cách giữa các giá (d1, d2) thay cho khoảng cách giữa các điểm đặt (h1, h2) hay không. Về điều này tôi sẽ có bài viết khác.)

Như vậy, nếu dùng thí nghiệm này để minh họa cho quy tắc hợp lực thì được (như SGK phân ban thí điểm đã làm) chứ dùng nó như là thí nghiệm nghiên cứu thì e rằng sẽ không phát huy tác dụng của thí nghiệm mà đôi khi còn phản tác dụng (vì học sinh sẽ thấy sao mà khó hiểu quá).

Tương tự, có lẽ nhiều đồng nghiệp cũng còn nhớ thí nghiệm về định luật Archimedes trong các sách Liên Xô cũ. Thí nghiệm này cũng gặp phải vấn đề về triết lý như vậy.

Thiết nghĩ, dù rằng hoạt động học của học sinh có đặc điểm sáng tạo lại những kiến thức đã có của nhân loại nhưng đừng vì chúng ta đã biết kiến thức rồi mà dùng kiến thức ấy thiết kế những thí nghiệm ngược như vậy. Làm như vậy, chúng ta có rèn luyện được cho học sinh phương pháp nhận thức vật lý không?

Vài ý kiến mông muội, mong các bạn đồng nghiệp chỉ giáo thêm!
gvvatly
Giáo viên
Giáo viên
 
Bài viết: 82
Ngày tham gia: Thứ 6 Tháng 10 05, 2007 9:35 am

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi bin » Thứ 5 Tháng 10 11, 2007 9:05 am

Thí nghiệm này đúng là nếu trình bày theo lôgic như vậy thì dường như hơi khiên cưỡng. Thực tế nhiều người chúng ta thấy điều đó nó hơi ngang ngang nhưng không hiểu vì sao. Đây chính là vai trò của bộ môn lý luận dạy học. Ở đây bác gvvatly đã chỉ ra sự thiếu lô gic trong tiến trình thí nghiệm trong bài này. Tóm lại là có 2 chỗ mâu thuẫn:
- Vì sao lại lấy F = F1 + F2
- Vì sao chuyển từ h --> d
Liệu có cách nào giải quyết sự thiếu chặt chẽ trong tiến trình thí nghiệm không?

Liệu tiến hành như sau có lô gic hơn không mong bác gvvatly cùng các anh chị đồng nghiệp khác cùng trao đổi:

B1. Treo các quả nặng ỏ O1 và O2 như SGK
B2. Học sinh dự đoán dựa trên cơ sở qui tắc tổng hợp lực đồng qui ( trường hợp 2 lực cùng giá )--> F = F1 + F2 phương phải là phương // với F1 và F2 , đây là dự đoán có căn cứ
B3. Treo 5 quả nặng như SGK và tìm điểm treo (chỗ này cũng hơi bất thường vì thí nghiệm không chỉ làm nhiệm vụ kiểm tra dự đoán mà còn có nhiệm vụ khác tuy nhiên có lẽ chấp nhận được )
B4. Đo các khoảng cách h1, h2
B5. Nhắc lại kiến thức về cánh tay đòn trong đòn bẩy. ( hoặc thay thanh thẳng O1 O2 thành một thanh cong keo để hs thấy rằng h1, h2 không phản ánh bản chất mà d1, d2 mới phản ánh bản chất -> dùng toán để tìm mối quan hệ với d1, d2.

Về bản chất việc chuyển sang dùng d1, d2 chẳng qua chính là nhằm tới Qui tắc mô men trong bài sau cho nên đành chịu một chút áp đặt vậy. Quá trình nhận thức của học sinh đôi khi cũng phải chịu chấp nhận một điều là sau khi học phần sau mới hiểu vì sao phần trước mình lại phải học như vậy. Quan trọng là giáo viên cần biết sự tương quan giữa các phần để lý giải qua đó học sinh thấy được bức tranh vật lý tổng thể.

Với B2 + B3 có thể tiến hành cách khác để bớt áp đặt: Dùng 1 lực kế và thay đổi phương, chiều, điểm đặt và độ lớn để tìm ra lực tổng hợp.
Đây lại là một thí nghiệm mang tính chất gộp nên có lẽ cũng gây rắc rối trong suy nghĩ của học sinh mặc dù nó rất lô gíc.

Rất mong các anh chị đồng nghiệp tiếp tục trao đổi những vấn đề bổ ích như này!
⇒ • √ ∠ ∞ ≈ ∫ ≡ α β γ δ ε η κ λ π ρ σ φ ω Γ Δ ∇ Θ Λ Σ Φ Ω
Thí nghiệm ảo java/ph14vn/
Trang chủ Khoa lý http://vatly.hnue.edu.vn
Hình đại diện của thành viên
bin
Giảng viên
 
Bài viết: 3315
Ngày tham gia: Thứ 5 Tháng 3 10, 2005 1:54 pm
Đến từ: Khoa Vật lí - ĐHSPHN
Facebook: http://www.facebook.com/vanbien

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi Billyfat » Thứ 5 Tháng 10 11, 2007 10:09 am

Chỉ xin có ý kiến từ chính thí nghiệm cụ thể này.
Nếu đặt vấn đề là tôi muốn thay thế hai lực bằng một lực, thì tôi pải theo các quả nặng ở đâu, và ở chỗ nào?
Các bạn học sinh đoán đi, các thử làm thí nghiệm đi, nhưng trước khi làm hãy suy nghĩ, hãy "đoán".
Sụ suy nghĩ, đoán, hay gợi ý khéo của giáo viên rất cần thiết trong các lớp học. Chúng ta có quá ít thời gian cho một thí nghiệm, chúng ta chỉ có ít thời gian cho tiếp thu một tri thức mà các nhà khoa học đã phải trải qua cả đời để nghiên cứu. Thế hệ sau, hãy đứng trên vai những người khổng lồ mà nhìn thế giới.
Sách giáo khoa chỉ đưa sự định hướng, và chỉ có thể làm như vậy.
Đặt vấn đề tại sao không pải treo 3 hay 6 quả, có thể nghĩ có thể đoán có thể làm thí nghiệm, oh không được vậy có thể là 4 hoặc 5 thôi.
Tương tự như vậy vói điểm O.
Tại sao lại chọn và nghĩ đến 3 và 6 mà không số lớn hơn.
Giáo viên pải biết mình có gì trong tay, có bao nhiêu thời gian, và có cần pải tập trung vào chố này không.
Phạm vi, và sự gợi ý là bắt buộc pải đặt ra khi dạy.
Tôi vẫn khôgn muốn chấp nhận giới hạn mà thầy đặt ra, hay gợi ý của thầy, vậy các phạp vi khác giá trị khác thế nào. Học sinh có quyền và nên thắc mắc. Nhưng cái thấy hưỡng dẫn đó dẫn đến một kết quả chấp nhận và khoa học. Phải nghĩ lại, cái tôi đang nghi ngờ có đúng không?
Billyfat
Thành viên
Thành viên
 
Bài viết: 25
Ngày tham gia: Thứ 3 Tháng 10 02, 2007 8:42 am

Hỏi về chuyển động cơ 1

Bài viết chưa xemgửi bởi gvvatly » Thứ 5 Tháng 10 11, 2007 10:23 am

Rất cảm ơn Bạn BIN và Billyfat đã có phản hồi nhanh về ý kiến của tôi.
Tôi hoàn toàn đồng ý với Bạn BIN về các cách tiến hành cũng như gợi ý. Vấn đề là ở cách hình thành kiến thức. Theo quan điểm của tôi, nếu ta đã chấp nhận là phải có một chút áp đặt thì thà rằng ta áp đặt luôn. Như thế HS cũng không quá khó khăn khi phải chấp nhận. mà công thức F1.d1=F2.d2 không phải là một công thức quá khó để chấp nhận. Như vậy là, thay vì phải chấp nhận những điều trong thí nghiệm và trong cách dẫn dắt đến quy tắc thì ta cho học sinh chấp nhận luôn quy tắc và làm thí nghiệm minh họa.
Vậy có nên chăng?
gvvatly
Giáo viên
Giáo viên
 
Bài viết: 82
Ngày tham gia: Thứ 6 Tháng 10 05, 2007 9:35 am

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi gvvatly » Thứ 5 Tháng 10 11, 2007 10:36 am

Nhân bàn về quy tắc hợp của hai lực song song này thì tôi cũng có thêm một ý kiến liên quan đến việc vận dụng kiến thức.
SGK đã nêu quy tắc dưới một dạng tổng quát hơn nhiều khi nói đến khoảng cách giữa các giá của F1, F2 và F nhưng khi áp dụng quy tắc lại quay về khoảng cách của điểm đặt. Như vậy là vô hình trung chúng ta đã tự bó buộc mình vào trường hợp riêng mất rồi.
Do đó, khi giảng dạy, thiết nghĩ nếu ta đưa thêm một ví dụ về một vật có hình dạng bất kỳ như trong hình vẽ
hoplucsongsong.JPG

thì học sinh có thể thấy rằng điểm đặt của F không cần phải ở một điểm cố định nào mà có thể là một điểm bất kỳ trên phần đường thẳng :delta nằm trên vật. Vậy mới là nâng cao chứ.
Ngoài ra, SGK cũng chưa đề cập đến sự đồng phẳng của 3 vec tơ lực F, F1 và F2. :he
Bạn không được cấp phép để xem tập tin đính kèm trong bài viết này.
gvvatly
Giáo viên
Giáo viên
 
Bài viết: 82
Ngày tham gia: Thứ 6 Tháng 10 05, 2007 9:35 am

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi bin » Thứ 5 Tháng 10 11, 2007 1:30 pm

Mục đích của việc dạy học môn vật lý cũng như các môn khác không dừng ở việc chuyển tải kiến thức.
Theo chuẩn giáo dục ở một số nước thì việc cung cấp chính xác kiến thức chỉ là 1 trong 4 mục đích chính. (Kiến thức, phương pháp, năng lực giao tiếp (communication), và năng lực đánh giá).
Việc đưa học sinh tham gia toàn bộ hoặc một phần vào con đường xây dựng kiến thức là nhằm hướng tới mục đích tổng quát này. Nếu không như vậy, học sinh chỉ dừng ở mức độ nắm bắt kiến thức (kể cả vận dụng) thì không đủ, đặc biệt trong thời kì mà lượng kiến thức nhân loại tăng chóng mặt như hiện nay.
Đạt được mục đích toàn diện thì học sinh mới quen với cách tìm ra tri thức, đầu tiên là tìm ra kiến thức có sẵn, trên cơ sở đó mới có khả năng sáng tạo khi giải quyết vấn đề nảy sinh trong cuộc sống.
Việc ta thiếu bằng phát minh, sáng chế, một phần chính là do hậu quả của việc học chỉ để lấy kiến thức chết, học để thi làm mục đích cuối cùng.
Đó là lí do vì sao ta không nên áp đặt toàn bộ mà cần hạn chế tới mức tối đa việc áp đặt.
Theo quan điểm của tôi, hãy tạo điều kiện cho học sinh suy nghĩ, chứ không phải làm mọi cách dạy cho học sinh dễ hiểu dễ nhớ. Nhớ và hiểu chỉ là mức độ thấp nhất của kết quả học tập thôi.
⇒ • √ ∠ ∞ ≈ ∫ ≡ α β γ δ ε η κ λ π ρ σ φ ω Γ Δ ∇ Θ Λ Σ Φ Ω
Thí nghiệm ảo java/ph14vn/
Trang chủ Khoa lý http://vatly.hnue.edu.vn
Hình đại diện của thành viên
bin
Giảng viên
 
Bài viết: 3315
Ngày tham gia: Thứ 5 Tháng 3 10, 2005 1:54 pm
Đến từ: Khoa Vật lí - ĐHSPHN
Facebook: http://www.facebook.com/vanbien

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi gvvatly » Thứ 6 Tháng 10 12, 2007 3:54 pm

Đồng ý với bác BIN về những điều bác nói. Cách học và cách dạy của chúng ta lâu nay đã làm thui chột không ít sự sáng tạo của người học rồi. Nhưng có lẽ bác cũng mâu thuẫn chăng khi bác chấp nhận là cũng có chỗ phải áp đặt.
Tôi không phản đối chuyện áp đặt, nhưng áp đặt cái gì và như thế nào, ở đâu là chuyện đáng bàn.

Ví dụ, tại sao trong SGK 10 nâng cao lại áp đặt chuyện là nếu một vật chuyển động thẳng nhanh dần đều thì có thể chứng minh được rằng vận tốc trung bình trong khoảng thời gian dt (từ t1 đến t2) chính là trung bình cộng của vận tốc lúc t1 và lúc t2. Cách áp đặt này có giúp ích gì cho sự suy nghĩ, sáng tạo hoặc tham gia vào quá trình sáng tạo như bác nói không?
Trong khi trước đây trong SGK thời tiền cải cách và cả trong cải cách đã trình bày một kiến thức rất tổng quát là quãng đường đi được của vật là diện tích của hình thang cong trong đồ thị v-t. Cách này hay hơn nhiều so với cách chấp nhận của SGK 10 bây giờ chứ. Đành rằng ta phải giấu nhẹm cái tích phân xác định đi vì học sinh lớp 10 chưa học, nhưng cách lập luận trên những diện tích hình thang cong be bé ấy của đồ thị vẫn là cái dễ chấp nhận, dễ hiểu và tạo điều kiện cho HS suy nghĩ, sáng tạo hơn nhiều.
gvvatly
Giáo viên
Giáo viên
 
Bài viết: 82
Ngày tham gia: Thứ 6 Tháng 10 05, 2007 9:35 am

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi bin » Thứ 6 Tháng 10 12, 2007 4:03 pm

Quả như bác gvvatly nói, áp đặt thế nào bao nhiêu thì vừa mới là việc đáng bàn. Thế mới cần có nghiên cứu về lý luận dạy học cũng như thực nghiệm sư phạm.
Việc áp đặt là không tránh khỏi vì kiến thức vật lý của nhân loại đôi khi không tuần tự theo một đường thẳng mà nó có nhiều cành nhiều nhánh, trong khi dạy học thì không thể đánh đồng thời nhiều cành nhiều nhánh mà phải làm tuần tự ( vì sao nhỉ? ), vì thế đôi chỗ ta phải áp đặt mà bác.
Quan trọng là cố giảm việc áp đặt đi thôi.
Mong bác tiếp tục đưa nhiều vấn đề tương tự để cùng trao đổi!
⇒ • √ ∠ ∞ ≈ ∫ ≡ α β γ δ ε η κ λ π ρ σ φ ω Γ Δ ∇ Θ Λ Σ Φ Ω
Thí nghiệm ảo java/ph14vn/
Trang chủ Khoa lý http://vatly.hnue.edu.vn
Hình đại diện của thành viên
bin
Giảng viên
 
Bài viết: 3315
Ngày tham gia: Thứ 5 Tháng 3 10, 2005 1:54 pm
Đến từ: Khoa Vật lí - ĐHSPHN
Facebook: http://www.facebook.com/vanbien

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi Billyfat » Thứ 7 Tháng 10 13, 2007 11:03 am

Dạy học theo tôi, một phần phải chuyền tải được cách thức, và con đường mà các nhà khoa học, và nhân loại đã nhận thức, để tìm ra định luật, định lí đó. Đây là cách giúp học sinh hiểu và phát triển tư duy học sinh. Học sinh sẽ học được cách tư duy đó, để sẽ có thể tư duy logic các vấn đề khác, và sau này họ sẽ thành các nhà phát minh mới.
Dạy học cũng không thể truyền tải hết được những điều trên. Nên cần có người thầy, và vai trò của người thầy là ở chỗ này. "Áp đặt" có khoa học là một áp đặt tốt. CŨng không thể nói rằng để học sinh thừa nhận đi, rôi ta dùng TN chứng minh thế là học sinh hiểu hơn, tuy nhiên điều đó lại đánh mật một bản chất học đó là giúp học sinh hiêu tư duy để phát hiện ra một hiện tượng, một định luật.
Billyfat
Thành viên
Thành viên
 
Bài viết: 25
Ngày tham gia: Thứ 3 Tháng 10 02, 2007 8:42 am

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi kinhcan » Thứ 6 Tháng 12 21, 2007 8:33 am

Trong bài thực hành số 1 của sách giáo khoa nâng cao Vật Lý lớp 11 các phương án đều không thực hiện được (chính bộ giáo dục cũng không làm được , thầy em đi tập huấn về bảo thế) thế tại sao khi viết sách không thí nghiệm trước để coi có ra đúng như thế hay không rồi hẵng cho học sinh làm bài thực hành??
Để rồi cuối cùng, đến hôm thực hàng lại thực hành theo phương án của sách cơ bản làm học sinh không hề có được sự chuẩn bị, làm rất dễ sai
let's smile to start a new day.It's life!!! :D
Hình đại diện của thành viên
kinhcan
X - Force
 
Bài viết: 394
Ngày tham gia: Thứ 3 Tháng 2 07, 2006 9:35 am
Đến từ: Bảo Lộc - Lâm Đồng

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi bin » Thứ 6 Tháng 12 21, 2007 10:56 am

kinhcan đã viết:Trong bài thực hành số 1 của sách giáo khoa nâng cao Vật Lý lớp 11 các phương án đều không thực hiện được (chính bộ giáo dục cũng không làm được , thầy em đi tập huấn về bảo thế) thế tại sao khi viết sách không thí nghiệm trước để coi có ra đúng như thế hay không rồi hẵng cho học sinh làm bài thực hành??
Để rồi cuối cùng, đến hôm thực hàng lại thực hành theo phương án của sách cơ bản làm học sinh không hề có được sự chuẩn bị, làm rất dễ sai


Mọi phương án thực hành viết vào sách đều được làm trước, không có chuyện không làm được, chỉ có thể là mức sai số ở trong mức độ cho phép hay không thôi ( sai số tương đối phải nhỏ hơn 10% )
⇒ • √ ∠ ∞ ≈ ∫ ≡ α β γ δ ε η κ λ π ρ σ φ ω Γ Δ ∇ Θ Λ Σ Φ Ω
Thí nghiệm ảo java/ph14vn/
Trang chủ Khoa lý http://vatly.hnue.edu.vn
Hình đại diện của thành viên
bin
Giảng viên
 
Bài viết: 3315
Ngày tham gia: Thứ 5 Tháng 3 10, 2005 1:54 pm
Đến từ: Khoa Vật lí - ĐHSPHN
Facebook: http://www.facebook.com/vanbien

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi kinhcan » Thứ 7 Tháng 3 01, 2008 4:28 pm

Lâu không vào topic này không phát hiện ra bài của Bác Bin
Việc thực hành không được là phản ánh đúng 100%, từ đầu nắm đến giờ có 2 bài thực hành của lớp 11 thì đều phải làm trong sách cơ bản, phương án của sách nâng cao không thực hiện được. Và em cũng đã hỏi 1 số bạn rằng trường bạn ấy thực hành kiểu gì thì đều nhận được câu trả lời là ở sách cơ bản dù các bạn ấy học sách nâng cao. (các bạn này ở tỉnh khác)
let's smile to start a new day.It's life!!! :D
Hình đại diện của thành viên
kinhcan
X - Force
 
Bài viết: 394
Ngày tham gia: Thứ 3 Tháng 2 07, 2006 9:35 am
Đến từ: Bảo Lộc - Lâm Đồng

Re: Thí nghiệm trong SGK phát huy được tác dụng?

Bài viết chưa xemgửi bởi nguyen thuy dung » Thứ 7 Tháng 3 01, 2008 7:14 pm

kinhcan đã viết:Lâu không vào topic này không phát hiện ra bài của Bác Bin
Việc thực hành không được là phản ánh đúng 100%, từ đầu nắm đến giờ có 2 bài thực hành của lớp 11 thì đều phải làm trong sách cơ bản, phương án của sách nâng cao không thực hiện được. Và em cũng đã hỏi 1 số bạn rằng trường bạn ấy thực hành kiểu gì thì đều nhận được câu trả lời là ở sách cơ bản dù các bạn ấy học sách nâng cao. (các bạn này ở tỉnh khác)

sao em học lý 6 năm rồi mà vẫn chưa được thực hành tiết nào nhỉ :anva oaoa
Vẫn thấy trên bầu trời
Có muôn vàn sao sáng
Mà ở trong lòng tôi
Như một hành lang vắng
Hình đại diện của thành viên
nguyen thuy dung
Thành viên nhiệt tình
Thành viên nhiệt tình
 
Bài viết: 672
Ngày tham gia: Thứ 7 Tháng 1 26, 2008 4:24 pm


Quay về SGK mới - trao đổi!

Ai đang trực tuyến?

Đang xem chuyên mục này: Không có thành viên nào đang trực tuyến4 khách